7,62x39mm
7,62x39mm (7,62mm wz. 43) to radziecki nabój pośredni skonstruowany przez N. M. Jelizerowa, P. W. Riazanowa, B. W. Siemina i A. E. Riabowa. Nabój 7,62x39mm wywodzi się z radzieckiego naboju pośredniego 7,62x41mm (również o oznaczeniu 7,62mm wz. 43) skonstruowanego w 1943r. Prace nad nabojem pośrednim 7,62x41mm rozpoczęto od spotkania w lipcu 1943r na którym przedstawiciele biur konstrukcyjnych zapoznali się z niemieckim karabinkiem automatycznym MKb. 42(H), karabinkiem samopowtarzalnym M1 Carbine oraz nabojami do nich (7,92x33mm i 7,62x33mm). Po spotkaniu powierzono biuru konstrukcyjnemu OKB-44 przeprowadzenie analiz w celu wyboru kalibru naboju pośredniego (rozważano kalibry 5,6mm, 6,5mm oraz 7,62mm). Ostatecznie przyjęto że nabój pośredni powinien mieć kaliber 7,62mm, najprawdopodobniej nie zdecydowano się na mniejszy kaliber ze względu na obawy przed zbyt małą siłą obalającą oraz trudności z wykonaniem lufy do pocisku małokalibrowego. Prace nad nabojem pośrednim doprowadziły do powstania naboju 7,62x41mm, pierwsza partia tego naboju była testowana pod koniec 1943r. Nabój 7,62x41mm nie spełniał oczekiwań, dlatego też na jego podstawie skonstruowano nabój 7,62x39mm. Decyzja o wyprodukowaniu partii próbnej naboju 7,62x39mm została podjęta w 1947r.
Nabój 7,62x41mm
Nabój 7,62x41mm posiada stożkową, butelkową łuskę z wtokiem oraz pocisk z krótką częścią ostrołukową i rdzeniem ołowianym. Pocisk pozbawiony jest ścięcia tylnego. Stożkowy kształt łuski zastosowano aby zapewnić pewne umieszczenie naboju w komorze nabojowej. Nabojem 7,62x41mm zasilane były konstrukcje startujące w radzieckich konkursach na karabinek samopowtarzalny i karabinek automatyczny, między innymi karabinek automatyczny AS-44 (zwycięzca pierwszego konkursu na karabinek automatyczny) oraz wczesne prototypy karabinka AK. Należy jednak zaznaczyć że nie produkowano seryjnie żadnej broni zasilanej nabojem 7,62x41mm.
Nabój 7,62x39mm
Nabój 7,62x39mm wyposażony jest w stożkową, butelkową łuskę z wtokiem. Zastosowano pocisk zwykły z długą częścią ostrołukową, stalowym rdzeniem oraz ścięciem tylnym. Naboje 7,62x39mm zazwyczaj wyposażone są w spłonkę Berdan. Stożkowy kształt łuski powoduje pewne umieszczenie naboju w komorze nabojowej. Pierwsze naboje posiadały łuskę stalową platerowaną tombakiem, jednak ze względu na brak wystarczających ilości tombaku zaczęto stosować łuski stalowe mosiądzowane. W 1952r powrócono do łusek stalowych platerowanych tombakiem, natomiast od lat 60-tych zaczęto stosować łuski stalowe lakierowane. Naboje 7,62x39mm ostatnich serii produkcyjnych posiadają natomiast łuskę stalową pokrytą polimerem. Pierwsze konstrukcje zasilane nabojem 7,62x39mm to karabinek samopowtarzalny SKS, karabinek maszynowy RPD oraz karabinek automatyczny AK (wszystkie wprowadzone do uzbrojenia w 1949r).
Wersje naboju 7,62x39mm
Nabój z pociskiem zwykłym PS (znany jako 57-N-231) to najbardziej popularna wersja naboju 7,62x39mm. Pocisk PS posiada stalowy płaszcz platerowany tombakiem, ołowianą koszulkę oraz stalowy rdzeń wykonany metodą tłoczenia. Należy zaznaczyć że stalowy rdzeń nie został zastosowany w celu zwiększenia przebijalności, a jako tani wypełniacz pocisku. Wokół zewnętrznej części pocisku znajduje się prostopadły do osi wzdłużnej rowek w którym obciskana jest łuska, pocisk posiada ścięcie tylne. Od połowy lat 80-tych stosowano pociski o zmodyfikowanym kształcie tylnej części. Pod koniec lat 80-tych zaczęto stosować pociski wyposażone w stalowy hartowany rdzeń w celu zwiększenia przebijalności.


Nabój z pociskiem przeciwpancerno zapalającym BZ (57-BZ-231) posiada pocisk ze stalowym płaszczem platerowanym tombakiem, ołowianą koszulką, rdzeniem wykonany z hartowanej stali oraz umieszczoną za rdzeniem masą zapalającą. Pocisk posiada rowek w którym obciskana jest łuska oraz ścięcie tylne. Ołowiana koszulka otacza stalowy rdzeń jedynie wokół jego tułowia, wierzchołek rdzenia otoczony jest jedynie płaszczem. Zapalanie masy zapalającej następuje pod wpływem siły bezwładności.


Nabój z pociskiem smugowo zapalającym Z wyposażony jest w pocisk ze stalowym płaszczczem platerowanym tombakiem, ołowianą koszulką, stalowym rdzeniem, masą zapalającą umieszczoną w wierzchołku pocisku oraz masą smugową znajdującą się za rdzeniem pocisku. Zewnętrzna część pocisku nie posiada rowka w którym obciskana jest łuska. Ołowiana koszulka otacza rdzeń jedynie wokół jego tułowia. Spalanie masy smugowej powoduje powstanie czerwonej smugi na dystansie do 700m. Zapalnie masy zapalającej następuje pod wpływem uderzenia pocisku w cel.


Nabój z pociskiem smugowym T-45 (57-T-231P) posiada pocisk ze stalowym płaszczem platerowanym tombakiem, rdzeniem wykonanym ze stopu ołowiu oraz masą smugową umieszczoną za rdzeniem. Pocisk nie posiada rowka w którym obciskana jest łuska oraz ścięcia tylnego. Spalanie masy smugowej powoduje powstanie czerwonej smugi. W latach 70-tych skonstruowano zmodyfikowaną wersję pocisku z pogrubioną tylną częścią tułowia w stosunku do wierzchołka. Zmodyfikowany pocisk posiada również rowek w którym obciskana jest łuska i ścięcie tylne. W latach 90-tych skonstruowano natomiast kolejną wersję pocisku która charakteryzuje się brakiem zgrubienia w tylnej części, rowka w którym obciskana jest łuska oraz ścięcia tylnego. Wspomniana wersja posiada natomiast masę smugową której spalanie powoduje powstanie smugi w odległości 100m od wylotu lufy, co utrudnia wykrycie strzelca.


Nabój ćwiczebny (ślepy) 57-Ch-231 nie jest wyposażony w pocisk, zastosowano natomiast wydłużoną szyjkę łuski zaciśniętą w gwiazdkę. Nabój ćwiczebny charakteryzuje się mniejszą długością oraz innym prochem niż naboje bojowe.


Nabój szkolny 75-N-231ucz posiada pocisk ze stalowym płaszczem platerowanym tombakiem, ołowianą koszulką oraz rdzeniem stalowym. Pocisk charakteryzuje się ścięciem tylnym oraz podwójnym obciśnięciem łuski. Nabój pozbawiony jest ładunku miotającego oraz ładunku w spłonce. Nabój ćwiczebny służy do nauki posługiwania się bronią.
Przebijalność i siła obalająca
Pocisk wystrzelony z broni zasilanej nabojem 7,62x39mm charakteryzuje się dobrą przebijalnością takich przeszkód jak drewno czy beton, jednak niezbyt dobrą przebijalnością lekkich osłon balistycznych. Przykładowo pocisk wystrzelony z broni zasilanej nabojem pośrednim 7,62x39mm przebija natowską płytę pancerną o grubości 3,5mm z odległości 280m, dla porównania pocisk wystrzelony z broni zasilanej małokalibrowym nabojem pośrednim 5,45x39mm przebija wspomnianą płytę z odległości 555m, pocisk z broni zasilanej małokalibrowym nabojem pośrednim 5,56x45mm M193 z odległości 400m, natomiast pocisk z broni zasilanej małokalibrowym nabojem pośrednim 5,56x45mm SS109 z odległości 640m. Pocisk z naboju 7,62x39mm charakteryzuje się również niewielką skłonnością do koziołkowania, co powoduje niezbyt dużą siłę obalającą. Niewielka skłonność do koziołkowania ułatwia natomiast strzelanie przez niewielkie przeszkody. Należy również zaznaczyć że wyposażone w rdzeń ołowiany i pozbawione ścięcia tylnego pociski z nabojów 7,62x39mm fińskiej i chińskiej produkcji charakteryzują się znacznie większą skłonnością do koziołkowania i tym samym większą siłą obalającą.
7,62x39mm ogółem
Nabój 7,62x39mm to najbardziej popularny nabój pośredni. Następca naboju 7,62x39mm to małokalibrowy nabój pośredni 5,45x39mm wprowadzony do uzbrojenia w latach 70-tych. Obecnie nadal wykorzystywane są duże ilości broni zasilanej nabojem 7,62x39mm, dlatego też ciągle prowadzone są prace nad nowymi wersjami tego naboju. Również w Wojsku Polskim do dzisiaj wykorzystywane są karabinki automatyczne AKM i AKMS zasilane nabojem 7,62x39mm.
nabój
7,62x39mm
prędkość początkowa
715m/s dla pocisku PS o masie 7,9g
wystrzelonego z broni o lufie 415mm
energia początkowa
1991J dla pocisku PS o masie 7,9g
wystrzelonego z broni o lufie 415mm
średnica pocisku
7,85mm
maksymalna średnica szyjki łuski
8,46mm
maksymalna średnica stożka przejściowego
łuski
9,96mm
maksymalna średnica łuski
11,26mm
średnica kryzy
11,3mm
długość pocisku
26,8mm (pocisk PS)
długość łuski
38,5mm
długość naboju
56mm (z pociskiem PS)
masa pocisku
7,9g (pocisk PS)
masa naboju
16,2g (z pociskiem PS)
masa ładunku miotającego
1,6g