AK (AK-47)
AK (Awtomat Kałasznikowa, znany również jako AK-47) to radziecki karabinek automatyczny skonstruowany przez Michaiła Kałasznikowa. Broń wprowadzono do uzbrojenia w wyniku ogłoszonego w 1946r konkursu na karabinek automatyczny. Wcześniejsze radzieckie konkursy na karabinek automatyczny, ogłoszone w 1943r oraz 1945r, wygrał Aleksiej Sudajew z karabinkiem AS-44 (Awtomat Sudajewa 44) oraz OAS (Obligacziennyj Awtomat Sudajewa), jednak broń wymagała wielu poprawek, dlatego też nie została wprowadzona do uzbrojenia. Aleksiej Sudajew zmarł w 1946r, należy zaznaczyć że według wielu opinii miał on największe szanse na wprowadzenie swojej konstrukcji do uzbrojenia. W konkursie z 1946r brał udział Kałasznikow z karabinkiem AK-46 nr 1, Rukawisznikow z AR-46, Korobow z TKB-408, Bułkin z AB-46 oraz Dementiew z AD-46. Do drugiej tury prób dostały się karabinki AK-46 nr 1, AB-46 oraz AD-46. W drugiej turze prób wygrała konstrukcja Kałasznikowa, dlatego też karabinek AK został w 1949r wprowadzony do uzbrojenia. Co ciekawe w ZSRR początkowo zakładano że podstawowym uzbrojeniem piechoty będzie karabinek samopowtarzalny, karabinek automatyczny miał pełnić jedynie rolę uzupełniającą. Ostatecznie jednak zadecydowano że podstawowym uzbrojeniem będzie karabinek automatyczny, dlatego też produkcja karabinka samopowtarzalnego SKS wprowadzonego do uzbrojenia w 1949r została zakończona już we wczesnych latach 50-tych.
Prototypy
Karabinek samopowtarzalny Kałasznikowa z 1944r to broń z której wywodzi się karabinek automatyczny AK. Karabinek samopowtarzalny działał na zasadzie odprowadzania gazów prochowych przez boczny otwór w lufie, zastosowano układ gazowy z krótkim skokiem tłoka gazowego oraz rurę gazową umieszczoną pod lufę. Ryglowanie następowało poprzez obrót w prawo zamka z dwoma ryglami, karabinek strzelał z zamka zamkniętego. Rączkę zamkową umieszczono po lewej i prawej stronie broni. Mechanizm spustowy umożliwiał strzelanie jedynie ogniem pojedynczym, bezpiecznik znajdował się pod komorą zamkową przed kabłąkiem spustu. Zastosowano mechanizm uderzeniowy z kurkiem zakrytym, pobijakiem znajdującym się w suwadle  oraz iglicą umieszczoną w zamku. Karabinek zasilany był radzieckim nabojem pośrednim 7,62x41mm (pierwowzór naboju 7,62x39mm). Zasilanie odbywało się z magazynka stałego ładowanego przy pomocy ładownika lub łódek. Zastosowano kolbę stałą przechodzącą w łoże oraz szyjkę kolby wyprofilowaną w chwyt pistoletowy.


AK-46 nr 1 (znany również jako AK-1) to broń wywodząca się w prostej linii z karabinka samopowtarzalnego Kałasznikowa z 1944r. Karabinek automatyczny AK-46 nr 1 działał na zasadzie odprowadzania gazów prochowych przez boczny otwór w lufie, zastosowano układ gazowy z krótkim skokiem tłoka oraz rurą gazową umieszczoną nad lufą. Ryglowanie następowało poprzez obrót w prawo zamka z dwoma ryglami. Karabinek strzelał z zamka zamkniętego, po wystrzeleniu z magazynka ostatniego naboju zespół ruchomy nie zatrzymywał się z tylnym położeniu. Mechanizm spustowy umożliwiał strzelanie ogniem pojedynczym i ciągłym. Zastosowano mechanizm uderzeniowy z kurkiem zakrytym, pobijakiem znajdującym się w suwadle oraz iglicą swobodną umieszczoną w zamku. Skrzydełko bezpiecznika znajdowało się po lewej stronie komory zamkowej nad chwytem pistoletowym. Po lewej stronie komory zamkowej umieszczono również oddzielny bezpiecznik oraz ruchomą podczas strzelania rączkę zamkową. Karabinek zasilany był nabojem 7,62x41mm. Zasilanie odbywało się z kleszczonych wahadłowo dwurzędowych magazynów łukowych z dwupozycyjnym wyprowadzeniem o pojemności 30 naboi. Broń można było doładować z łódek amunicyjnych. Rozkładanie częściowe broni następowało poprzez odłączenie rury gazowej oraz krótkiej pokrywy komory zamkowej. Podobnie jak w innych prototypowych i produkowanych seryjnie odmianach AK zastosowano oddzielny chwyt pistoletowy oraz łoże umieszczone przed gniazdem magazynka.


AK-46 nr 2 działał na zasadzie odprowadzania gazów prochowych przez boczny otwór w lufie, broń wyposażona była w układ gazowy z krótkim skokiem tłoka gazowego oraz rurą gazową umieszczoną nad lufą. Ryglowanie następowało poprzez obrót w prawo zamka z dwoma ryglami. Broń strzelała z zamka zamkniętego, po wystrzeleniu z magazynka ostatniego naboju zespół ruchomy nie zatrzymywał się w tylnym położeniu. Mechanizm spustowy umożliwiał strzelanie ogniem pojedynczym i ciągłym. Zastosowano mechanizm uderzeniowy z kurkiem zakrytym, pobijakiem umieszczonym w suwadle oraz iglicą swobodną znajdującą się w zamku. Po lewej stronie komory zamkowej umieszczono skrzydełko bezpiecznika, oddzielny bezpiecznik oraz nieruchomą podczas strzelania rączkę zamkową. Karabinek zasilany był nabojem 7,62x41mm. Zasilanie odbywało się z wtykanego pionowo dwurzędowego magazynka łukowego z dwupozycyjnym wyprowadzeniem o pojemności 30 naboi. Broni nie można było doładować z łódek amunicyjnych. Rozkładanie częściowe następowało poprzez odłączenie rury gazowej oraz komory spustowej.


AK-47 nr 1 działał na zasadzie odprowadzania gazów prochowych przez boczny otwór w lufie, broń wyposażona była w układ gazowy z długim skokiem tłoka gazowego oraz rurą gazową umieszczoną nad lufą. Ryglowanie następowało poprzez obrót w prawo zamka z dwoma ryglami. Karabinek strzelał z zamka zamkniętego, po wystrzeleniu z magazynka ostatniego naboju zespół ruchomy nie zatrzymywał się w tylnym położeniu. Ruchomą podczas strzelania rączkę zamkową umieszczono po prawej stronie broni. Mechanizm spustowy umożliwiał strzelanie ogniem pojedynczym i ciągłym. Mechanizm uderzeniowy posiadał kurek zakryty i iglicę swobodną umieszczoną w zamku, nie zastosowano natomiast pobijaka. Po prawej stronie komory zamkowej znajdowała się charakterystyczna dla produkowanych seryjnie odmian AK dźwignia bezpiecznika pełniąca również rolę przełącznika rodzaju ognia. Dźwignia w położeniu górnym (broń zabezpieczona) zasłaniała wycięcie dla rączki zamkowej i tym samym uniemożliwiała przeładowanie broni. Karabinek zasilany był nabojem 7,62x41mm. Zasilanie odbywało się z kleszczonego wahadłowo dwurzędowego magazynka łukowego z dwupozycyjnym wyprowadzeniem o pojemności 30 naboi. Broni nie można było doładować z łódek amunicyjnych. Rozkładanie częściowe następowało poprzez odłączenie rury gazowej oraz pokrywy komory zamkowej.


AK-47 nr 2 to karabinek automatyczny skonstruowany na podstawie AK-47 nr 1, różniący się od poprzednika zastosowaniem układu gazowego White'a oraz hamulca wylotowego. Układ gazowy White'a charakteryzuje się przewodem umieszczonym w przedniej części tłoka gazowego. Początkowo gazy prochowe dostają się do komory gazowej przez przewód umieszczony w tłoku gazowym, później podczas początkowego ruchu tłoka gazowego do komory nie są dostarczane gazy prochowe (otwór przewodu umieszczonego w tłoku przesuwa się za otwór przewodu gazowego dostarczającego gazy prochowe do komory gazowej), a następnie czółko tłoka gazowego przesuwające się za otwór przewodu gazowego powoduje że gazy prochowe ponownie dostarczane są do komory gazowej. Układ gazowy White'a działa jak samoczynny regulator gazowy, jednak wymaga ścisłego dopasowania elementów układu. AK-47 nr 2 zasilany był nabojem pośrednim 7,62x41mm.


AK-47 nr 3 to następca karabinka AK-47 nr 2. Karabinek automatyczny AK-47 nr 3 pozbawiony był urządzenia gazowego White'a oraz charakteryzował się lufą zakończoną osłabiaczem podrzutu. Nie licząc osłabiacza podrzutu oraz łoża z AK-47 nr 2 broń nie różniła się od AK-47 nr 1. Karabinek automatyczny AK-47 nr 3 był ostatnią odmianą prototypową oraz ostatnią odmianą zasilaną nabojem pośrednim 7,62x41mm.
Oznaczenia
Czasami można natknąć się na informację że bardzo popularne oznaczenie AK-47 nie jest poprawne oraz zostało wymyślone przez Amerykanów. Okazuje się jednak że oznaczenie AK-47 było stosowane w radzieckich dokumentach. Oznaczenie takie można znaleźć między innymi w radzieckim dokumencie z 21 stycznia 1948r w którym minister uzbrojenia ZSRR nakazuje Fominowi (dyrektor fabryki nr 524) wytworzenie 1,5 tysiąca karabinków AK-47 (temat na forum strony DWS w którym znajduje się zdjęcie dokumentu). Należy jednak zaznaczyć że broń produkowana seryjnie występowała pod oznaczeniem AK lub pod oznaczeniem Wyrób 56-A-212/212M, tak więc stosowanie oznaczenia AK-47 dla broni produkowanej seryjnie nie jest poprawne. Podobnie nie jest poprawne stosowanie oznaczenia AK-47 dla karabinka AKM.
Pochodzenie
Bardzo często można natknąć się na teorię według której karabinek AK to kopia niemieckiego StG44 skonstruowanego przez Hugo Schmeissera, jednak nie jest to prawda ze względu na znaczne różnice dotyczące sposobu ryglowania, sposobu rozkładania, gniazda magazynka, rozmieszczenia manipulatorów czy umieszczenia sprężyny powrotnej. Na dodatek AK pod względem konstrukcyjnym znacznie bardziej przypomina broń amerykańską. Karabinek automatyczny AK wywodzi się z karabinka samopowtarzalnego skonstruowanego przez Kałasznikowa w 1944r, który z kolei przypomina amerykański karabin samopowtarzalny M1 skonstruowany przez Johna Garanda. Zamek i suwadło zastosowane w AK oraz karabinku samopowtarzalnym Kałasznikowa wywodzą się z zamka i suwadła karabinu M1, do czego zresztą przyznaje się sam Michaił Kałasznikow. Należy zaznaczyć że zamek i suwadło zastosowane w AK oraz karabinku samopowtarzalnym z 1944r nie są kopią zamka i suwadła z amerykańskiego M1 ze względu na znaczne różnice dotyczące rozwiązań szczegółowych. Trudno zresztą zarzucać Kałasznikowowi wzorowanie się na innych konstrukcjach, biorąc pod uwagę że to samo robi większość konstruktorów broni, czego przykładem może być niemiecki karabin samopowtarzalny Gew43 w którym zastosowano układ gazowy pochodzący z SWT-40. Więcej na ten temat tutaj oraz w artykule Bogusława Trzaskały "Pochodzenie karabinka AK ".



Równie często można natknąć się na teorię według której to Hugo Schmeisser jest konstruktorem karabinka AK, jednak również ta teoria jest bardzo mało prawdopodobna. Hugo Schmeisser został przetransportowany do ZSRR 24 października 1946r, po czym przebywał w Iżewsku. Kałasznikow natomiast razem ze swoim zespołem konstrukcyjnym przebywał w Kowrowie, do Iżewska Kałasznikow przybył dopiero w 1949r, kiedy to jego karabinek automatyczny od dawna istniał oraz był już wprowadzony do uzbrojenia. Na dodatek karabinek automatyczny AK wywodzi się z karabinka samopowtarzalnego Kałasznikowa z 1944r, jak wiadomo w 1944r Hugo Schmeisser przebywał jeszcze w Niemczech, najprawdopodobniej nawet nie domyślając się że po wojnie trafi do ZSRR. Można mieć jedynie wątpliwości ile udziału w konstrukcji AK ma Michaił Kałasznikow, ile natomiast jego zespół konstrukcyjny.
Konstrukcja karabinka AK
Karabinek AK działa na zasadzie odprowadzania gazów prochowych przez boczny otwór w lufie, zastosowano układ gazowy z tłokiem o długim skoku oraz rurą gazową umieszczoną nad lufą. Ryglowanie odbywa się poprzez obrót w prawo zamka z dwoma ryglami. Strzelanie następuje z zamka zamkniętego, po wystrzeleniu z magazynka wszystkich naboi zespół ruchomy nie zatrzymuje się w tylnym położeniu. Karabinek zasilany jest radzieckim nabojem pośrednim 7,62x39mm. Zasilanie odbywa się z kleszczonych wahadłowo dwurzędowych magazynków łukowych z dwupozycyjnym wyprowadzeniem o pojemności 30 naboi, początkowo stosowano magazynki stalowe bez przetłoczeń, największą popularność zyskały jednak magazynki stalowe z przetłoczeniami zwiększającymi sztywność. Mało popularne są natomiast magazynki wykonane z lekkich stopów lub tworzywa sztucznego. Karabinek może być również zasilany z magazynków od karabinka maszynowego RPK (dwurzędowe magazynki łukowe z dwurzędowym wyprowadzeniem o pojemności 40 naboi oraz magazynki bębnowe o pojemności 75 naboi). Magazynki kleszczone są wahadłowo w gnieździe znajdującym się pod komorą zamkową przed chwytem pistoletowym. Dźwignia zatrzasku magazynka znajduje się pomiędzy kabłąkiem spustu a gniazdem magazynka. Zastosowano mechanizm uderzeniowy z kurkiem zakrytym i iglicą swobodną umieszczoną w zamku oraz mechanizm spustowy umożliwiający strzelanie ogniem pojedynczym i ciągłym. Dźwignia przełącznika rodzaju ognia pełniąca również funkcję bezpiecznika znajduje się z prawej strony komory zamkowej. Górne położeniu dźwigni powoduje zabezpieczenie broni, zasłonięcie okna wyrzutowe łusek oraz uniemożliwienie przeładowania, skrajne dolne położenie dźwigni umożliwia strzelanie ogniem pojedynczym, natomiast położenie pośrednie umożliwia strzelanie ogniem ciągłym. Pierwsza wersja karabinka produkowana seryjnie od 1949r (znana jako AK typ 1) wyposażona była w komorę zamkową wykonaną za pomocą tłoczenia z blachy stalowej, jednak już od 1951r produkowana była jedynie wersja (znana jako AK typ 2) wyposażona w komorę zamkową wykonaną za pomocą frezowania. Od 1953r rozpoczęto natomiast produkcję wersji (znana jako AK typ 3) ze zmodyfikowaną komorą zamkową wykonaną za pomocą frezowania. AK typ 3 został wyprodukowany w znacznie większej ilości egzemplarzy niż jego poprzednie wersje. W karabinku AK z drewna wykonano łoże, nakładkę na rurę gazową, chwyt pistoletowy oraz kolbę stałą. Odmiana AKS (Awtomat Kałasznikowa So składnym prikładom) posiada natomiast metalową kolbę składaną pod komorę zamkową. Pod łożem można zamontować granatnik podwieszany BG-15 "Muszka", GP-25 "Kastior" lub GP-30 "Obówka". Rozkładanie karabinka AK polega na odłączeniu pokrywy komory zamkowej oraz nakładki z rurą gazową. Taki sposób rozkładania ułatwia dostęp do wnętrza komory zamkowej podczas czyszczenia broni, jednak wymusza zastosowanie bocznego montażu dla celownika optycznego lub elektrooptycznego. Na końcu lufy można zamontować tłumik dźwięku PBS-1 (Pribor Bezszumnoj Strielby 1), aby dobrze wytłumić broń należy zastosować naboje z pociskiem poddźwiękowym US (Umienszoj Skorosti). Pod lufą można natomiast zamocować bagnet kłujący. Broń wyposażona jest w przyrządy celownicze składające się z muszki i celownika krzywkowego ze szczerbinką. Celownik posiada nastawy od 100 do 800m (co 100m). Na ramieniu celownika znajduje się również stała nastawa S odpowiadająca odległości 300m. Zalety karabinka AK to niezawodność, prostota obsługi, nieskomplikowana konstrukcja oraz cecha zwana idiotoodpornością. Wady to niezbyt dobra ergonomia oraz sposób rozkładania utrudniający zamontowanie celownika optycznego lub elektrooptycznego.
AKM
AKM z granatnikiem GP-25 "Kastior"
AKM (Awtomat Kałasznikowa Modernizirowannyj, 6P1 według indeksu GRAU) to radziecki karabinek automatyczny skonstruowany na podstawie AK. Broń wprowadzono do uzbrojenia w 1959r. AKM działa na zasadzie odprowadzania gazów prochowych przez boczny otwór w lufie, ryglowanie odbywa się poprzez obrót zamka, strzelanie następuje z zamka zamkniętego. Po wystrzeleniu z magazynka ostatniego naboju zamek nie zatrzymuje się w tylnym położeniu. Zastosowano układ gazowy z tłokiem o długim skoku. Suwadło charakteryzuje się mniejszą masą niż w AK. Karabinek posiada mechanizm uderzeniowy z kurkiem zakrytym, mechanizm uderzeniowy wyposażony jest w opóźniacz. Mechanizm spustowy umożliwia strzelanie ogniem pojedynczym i ciągłym. Dźwignia przełącznika rodzaju ognia pełniąca również funkcję bezpiecznika znajduje się z prawej strony komory zamkowej, dźwignia posiada takie same nastawy jak w AK. Broń zasilana jest radzieckim nabojem pośrednim 7,62x39mm, zasilanie odbywa się z dwurzędowych magazynków łukowych z dwurzędowym wyprowadzeniem o pojemności 30 naboi (takie same jak w AK). Karabinek może być również zasilany z dwurzędowych magazynków łukowych z dwurzędowym wyprowadzeniem o pojemności 40 naboi oraz magazynków bębnowych o pojemności 75 naboi (magazynki te pochodzą z karabinka maszynowego RPK). Gniazdo magazynka znajduje się pod komorą zamkową przed chwytem pistoletowym, dźwignię zatrzasku magazynka umieszczono pomiędzy kabłąkiem spustu a gniazdem magazynka. AKM wyposażony jest w komorę zamkową wykonaną za pomocą tłoczenia z blachy stalowej o grubości 1mm oraz tłoczoną pokrywę komory zamkowej z przetłoczeniami zwiększającymi sztywność. Zastosowano lufę zakończoną osłabiaczem podrzutu. Na końcu lufy można zamontować tłumik dźwięku PBS-1, aby dobrze wytłumić broń należy zastosować naboje z pociskiem poddźwiękowym US. Pod lufą można natomiast zamocować bagnet sieczny 6H3 lub 6H5. AKM posiada chwyt pistoletowy wykonany z tworzywa sztucznego, zmodyfikowane drewniane łoże oraz drewnianą kolbę stałą z punktem podparcia znajdującym się wyżej niż w AK. Wersja AKMS (Awtomat Kałasznikowa Modernizirowannyj So składnym prikładom, 6P4) wyposażona jest natomiast w metalową kolbę składaną pod komorę zamkową z punktem podparcia wyżej niż w AKS. Pod łożem można zamontować granatnik podwieszany BG-15 "Muszka", GP-25 "Kastior" lub GP-30 "Obówka". Odmiany AKMŁ, AKMN (kolba stała) i AKMSŁ, AKMSN (kolba składana) wyposażone są w umieszczoną z lewej strony komory zamkowej szynę przeznaczoną do montażu celownika noktowizyjnego. W karabinku AKM i jego odmianach zastosowano przyrządy celownicze składające się z muszki i celownika krzywkowego ze szczerbinką, celownik posiada nastawy od 100 do 1000m (co 100m).  Na ramieniu celownika znajduje się również stała nastawa S odpowiadająca odległości 300m. Odmiany AKMP (kolba stała) i AKMSP (kolba składana) wyposażone są w nakładki z trytowymi punktami świetlnymi. Nakładki można umieścić na mechanicznych przyrządach celowniczych, co ułatwia strzelanie w ciemnościach. Natomiast karabinki AKMŁP, AKMNP (kolba stała) i AKMSŁP, AKMSNP (kolba składana) posiadają zarówno szynę do montażu celownika noktowizyjnego, jak i nakładki z trytowymi punktami. Ze względu na zastosowanie komory zamkowej tłoczonej z blachy stalowej AKM charakteryzuje się mniejszą masą oraz mniejszą pracochłonnością i materiałochłonnością produkcji w porównaniu do AK typ 3. Tłoczona komora zamkowa nie jest jednak tak odporna i sztywna jak frezowana, dlatego też według niektórych opinii AKM charakteryzuje się mniejszą celnością od AK. Następca karabinka AKM to AK-74 zasilany małokalibrowym nabojem pośrednim 5,45x39mm.
AKMSN
AKM (kolba stała) wyposażony w szynę do montażu celownika noktowizyjnego posiada oznaczenie AKMŁ (6P1Ł) lub AKMN (6P1P), natomiast AKMS (kolba składana) wyposażony w szynę do montażu celownika noktowizyjnego posiada oznaczenie AKMSŁ (6P4Ł) lub AKMSN (6P4N). Odmiany AKMŁ oraz AKMSŁ wchodzą w skład zestawu razem z celownikiem noktowizyjnym oraz szczelinowym tłumikiem płomieni. Celownik noktowizyjny posiadał taki sam numer seryjny jak broń. Natomiast AKMN oraz AKMSN wyposażone są w szynę, jednak nie wchodzą w skład zestawu razem z celownikiem noktowizyjnym. Oczywiście istnieje możliwość wyposażenia karabinków AKMN oraz AKMSNP w celownik noktowizyjny i szczelinowy tłumik płomieni zamiast osłabiacza podrzutu.
RPK
RPK (Rucznoj Pulemiot Kałasznikowa) to radziecki karabinek maszynowy (karabin maszynowy zasilany nabojem pośrednim) skonstruowany na podstawie karabinka automatycznego AKM. Karabinek RPK to następca karabinka maszynowego RPD. RPK działa na zasadzie odprowadzania gazów prochowych przez boczny otwór w lufie, ryglowanie odbywa się za pomocą obrotu zamka, strzelanie następuje z zamka zamkniętego. Po wystrzeleniu z magazynka ostatniego naboju zamek nie zatrzymuje się w tylnym położeniu. Broń posiada układ gazowy z tłokiem o długim skoku. Zastosowano mechanizm uderzeniowy z kurkiem zakrytym oraz mechanizm spustowy umożliwiający strzelanie ogniem pojedynczym i ciągłym. Dźwignia przełącznika rodzaju ognia pełniąca również funkcję bezpiecznika znajduje się z prawej strony komory zamkowej, dźwignia posiada takie same nastawy jak w AK oraz AKM. Karabinek zasilany jest nabojem pośrednim 7,62x39mm, zasilanie odbywa się z dwurzędowych magazynków łukowych z dwurzędowym wyprowadzeniem o pojemności 40 naboi lub magazynka bębnowego o pojemności 75 naboi. Broń może być również zasilana z dwurzędowych magazynków łukowych z dwurzędowym wyprowadzeniem opojemności 30 naboi od karabinka AK. Gniazdo magazynka znajduje się pod komorą zamkową przed chwytem pistoletowym, dźwignię zatrzasku magazynka umieszczono pomiędzy kabłąkiem spustu a gniazdem magazynka. Przyrządy celownicze składają się z muszki i celownika krzywkowego ze szczerbinką (nastawy od 100 do 1000m co 100m). W odróżnieniu od AK i AKM, celownik karabinka RPK posiada możliwość regulacji w poziomie. RPK charakteryzuje się komorą zamkową wykonaną za pomocą tłoczenia z blachy stalowej (1,5mm), jednak grubszej niż w AKM. RPK wyposażony jest w długą (590mm) niewymienną lufę do której przymocowano składany do tyłu dwójnóg. Zastosowano chwyt pistoletowy wykonany z tworzywa sztucznego, z drewna wykonane są łoże, nakładka na rurę gazową oraz kolba stała. Wersja RPKS (Rucznoj Pulemiot Kałasznikowa So składnym prikładom) posiada drewnianą kolbę składaną na lewy bok komory zamkowej, odmiana RPKN charakteryzuje się umieszczoną z lewej strony komory zamkowej szyną do montażu celownika noktowizyjnego, natomiast RPKSN wyposażony jest w szynę do montażu celownika noktowizyjnego oraz składaną kolbę drewnianą. Występuje również odmiana RPKŁ wchodząca w skład zestawu z celownikiem noktowizyjnym. Największa zaleta karabinka maszynowego RPK to unifikacja z karabinkiem automatycznym AKM, jednak RPK ze względu na strzelanie z zamka zamkniętego oraz zasilanie z magazynków charakteryzuje się mniejszą szybkostrzelnością praktyczną w porównaniu do poprzednika. Następca karabinka RPK to karabinek maszynowy RPK-74 skonstruowany na podstawie karabinka automatycznego AK-74.
AKMSU
AKMSU (Awtomat Kałasznikowa Modernirizowannyj So składanym Prikładem Ukorocziennyj) to radziecki subkarabinek skonstruowany we wczesnych latach 60. na podstawie AKMS. Broń charakteryzuje się znacznie krótszą lufą, tym samym zmodyfikowanym układem gazowym i suwadłem ze znacznie krótszym tłokiem. Zastosowano poprzecznie żebrowaną lufę z umieszczonym na końcu stożkowym tłumikiem płomieni. Subkarabinek posiada łoże wyposażone w integralny chwyt pistoletowy z otworem odciążającym, tłoczona metalowa kolba składana jest taka jak w AKMS. Po złożeniu kolby stopka obejmuje przedni chwyt pistoletowy. Zastosowano przyrządy celownicze składające się z muszki w półotwartej osłonie umieszczonej na komorze gazowej oraz celownika ze szczerbinką umieszczonego na pokrywie komory gazowej. Broń charakteryzowała się niewielką masą i tym samym dużym odrzutem, dlatego też nie była produkowana w dużych ilościach. Pierwszym produkowanym w dużych ilościach subkarabinkiem był natomiast późniejszy AKS-74U skonstruowany na podstawie AK-74. Wywodzące się z AKM subkarabinki produkowano natomiast w Jugosławii.
MPi-K
Karabinek MPiKMS-72
MPi-K (Maschinenpistole Kalashnikow) to odmiana karabinka AK produkowana na licencji w NRD. Produkcję broni rozpoczęto w 1958r w zakładzie VEB Fahrzeug und Waffenfabrik "Ernst Thalmann". MPi-K posiada frezowaną komorę zamkową, drewnianą kolbę stałą, drewniany chwyt pistoletowy, drewniane łoże oraz drewnianą nakładkę na rurę gazową. Karabinki zazwyczaj wyposażone są w wycior umieszczony pod lufą, jednak nie stosowano umieszczonego w kolbie schowka na przybory do czyszczenia broni. Co ciekawe zaczep bagnetu nie był stosowany we wszystkich karabinkach. Broń występuje również w wersji MPi-KmS (Maschinenpistole Kalashnikow mit Schulterschutze) z metalową kolbą składaną pod komorę zamkową. W 1961r zakończono produkcję karabinka MPiK, natomiast rozpoczęto produkcję MPiKM (odpowiednik AKM) z komorą zamkową wykonaną metodą tłoczenia. MPiKM wyposażony jest w drewnianą kolbę stałą, natomiast odmiana MPiKMS posiada metalową kolbę składaną na prawą stronę broni. Karabinki MPiKM oraz MPiKMS posiadają wykonane z drewna łoże oraz nakładkę na lufę. Chwyt pistoletowy wytwarzano natomiast z tworzywa sztucznego. Od 1972r produkowano odmianę MPiKM-72 wyposażoną w wykonany z tworzywa sztucznego chwyt pistoletowy, kolbę stałą, łoże oraz nakładkę na rurę gazową. Odmiana MPiKMS-72 posiada natomiast metalową kolbę składaną na prawą stronę komory zamkowej. Karabinki MPiKM-72 oraz MPiKMS-72 produkowane były do początku lat 80., natomiast od 1982r produkowano karabinek MPi AK-74N (odpowiednik AK-74).
Typ 56
Typ 56 to chińska odmiana karabinka AK produkowana od lat 50. przez koncern North Industries Corporation (NORINCO). Początkowo stosowano komorę zamkową wykonaną poprzez frezowania, jednak karabinki produkowane od lat 60. wyposażone są w tłoczoną komorę zamkową o grubości 1,5mm. Karabinki produkowane od lat 60. mimo tłoczonej komory zamkowej pod wieloma względami przypominają bardziej AK od AKM. Typ 56 nie posiada opóźniacza kurka oraz zwiększających sztywność przetłoczeń na pokrywie komory zamkowej. Broń zależnie od wersji posiada drewnianą kolbę stałą (Typ 56), metalową kolbę składaną pod komorę zamkową (Typ 56-I) lub kolbę składaną na lewą stronę komory zamkowej (Typ 56-II). Chwyt pistoletowy, łoże oraz nakładkę na rurę gazową wykonano z drewna. Zastosowano składany do tyłu bagnet kłujący, bagnet można odłączyć od broni jedynie przy użyciu narzędzi. Przyrządy celownicze posiadają nastawy od 100m do 800m co 100m. Na początku lat 60. zakładano że Typ 56 zostanie zastąpiony przez karabinek automatyczny Typ 63, jednak Typ 63 okazał się niezbyt udaną konstrukcją, dlatego też Typ 56 został zastąpiony przez karabinek automatyczny Typ 81.
AIM
AIM (oznaczenie eksportowe) znany również jako Pistolet Mitraliera model 63 to produkowana na licencji rumuńska odmiana karabinka AKM. Produkcję AIM rozpoczęto na początku lat 60. w zakładzie RomArm via Regia Autonoma pentru productia de Technica Militara (RATMIL). Należy zaznaczyć że wcześniej w Rumunii nie produkowano karabinka AK z frezowaną komorą zamkową. AIM posiada tłoczoną komorę zamkową. Broń wyposażona jest w drewnianą kolbę stałą, drewniane łoże z przednim chwytem pistoletowym oraz drewnianą nakładkę na rurę gazową. Karabinek występuje również w odmianie AIMS (Pistolet Mitraliera model 65) z metalową kolbą składaną pod komorę zamkową. Następca karabinków AIM oraz AIMS to produkowana na licencji odmiana AK-74 znana jako AIMS-74 (Pusca Automata model 86).
AKM-63
AKM-63 to produkowana na licencji węgierska odmiana karabinka AKM. Produkcję broni rozpoczęto na początku lat 60. w zakładzie Fegyver es Gepgyar (FEG). Produkowaną wcześniej na Węgrzech odmianą AK był AK-55 z frezowaną komorą zamkową typu III, pierwsze AK-55 zostały wyprodukowane w 1959r. AKM-63 posiada tłoczoną komorę zamkową. Zastosowano drewnianą kolbę stałą, drewniany tylny chwyt pistoletowy oraz drewniany przedni chwyt pistoletowy mocowany do perforowanej stalowej osłony. Karabinek nie posiada nakładki na rurę gazową. Na podstawie AKM-63 skonstruowano subkarabinek AMD-65 (Automata Modositott Deszant 65) wyposażony w krótką lufę o długości 317mm zakończoną hamulcem wylotowym oraz metalową kolbę składaną na lewą stronę komory zamkowej. Subkarabinki AMD-65 często wyposażone są w magazynki łukowe o pojemności 20 naboi. Następca karabinka AKM-63 to skonstruowany w 1977r karabinek AK-63 wyposażony w drewniane łoże pozbawione przedniego chwytu pistoletowego oraz drewnianą nakładkę na rurę gazową. Broń występuje w wersji AK-63D (AMM) z drewnianą kolbą stałą oraz w wersji AK-63E (AMMSz) z metalową kolbą składaną pod komorę zamkową.
Zastawa M70
Zastawa M70AB2
Prace nad jugosłowiańską odmianą karabinka AK rozpoczęto pod koniec lat 50., w latach 60. powstał prototypowy karabinek Zastawa M64. Broń charakteryzowała się frezowaną komorą zamkową oraz zatrzaskiem który zatrzymywał w tylnym położeniu zespół ruchomy po wystrzeleniu z magazynka ostatniego naboju. Broń strzalała nabojem 7,62x39mm. Zasilanie odbywało się z dwurzędowych magazynków łukowych z dwupozycyjnym wyprowadzeniem, ze względu na zastosowanie zatrzasku zespołu ruchomego magazynki różniły się od magazynków AK. Broń posiadała lufę o długości 500mm oraz mogła wystrzeliwać granaty nasadkowe. Zastawa M64 nie została wprowadzona do uzbrojenia, jednak na jej podstawie skonstruowano zmodyfikowane karabinki Zastawa M64A (kolba stała) oraz Zastawa M64B (metalowa kolba składana). Karabinki posiadały frezowaną komorę zamkową, zatrzask zespołu ruchomego, lufę o długości 415mm oraz mogły wystrzeliwać granaty nasadkowe. Karabinki Zastawa M64A oraz Zastawa M64B zostały wprowadzone do uzbrojenia oraz były produkowane seryjnie, jednak wprowadzenie do uzbrojenia spowodowało zmianę oznaczenia broni z kolbą stałą na Zastawa M70 (wcześniej Zastawa M64A), natomiast broni z kolbą składaną na Zastawa M70A (wcześniej Zastawa M64B). Kolejne karabinki to Zastawa M70B (kolba stała) oraz Zastawa M70AB (kolba składana) różniące się od poprzedników frezowaną komorą zamkową pozbawioną prostokątnych wycięć odciężających oraz brakiem zatrzasku zespołu ruchomego. M70B oraz M70AB wyposażone są w lufę o długości 415mm oraz mogą wystrzeliwać granaty nasadkowe. Karabinki Zastawa M70B1 oraz Zastawa M70AB1 posiadają natomiast komorę zamkową tłoczoną z blachy o grubości 0,9mm, opóźniacz kurka, lufę o długości 415mm, możliwość strzelania granatami nasadkowymi, jednak pozbawione są zatrzasku zespołu ruchomego. Największą popularność zyskały jednak karabinki Zastawa M70B2 (kolba stała) oraz Zastawa M70AB2 (metalowa kolba składana) charakteryzujące się komorą zamkową tłoczoną z blachy o grubości 1,5mm, opóźniaczem kurka, lufą o długości 415mm, możliwością strzelania granatami nasadkowymi, jednak pozbawione zatrzasku zespołu ruchomego. W Jugosławii skonstruowano również karabinki maszynowe Zastawa M65A (odpowiednik RPK, kolba stała) i Zastawa M65B (kolba składana) wyposażone w lufę z poprzecznym żebrowaniem na odcinku pomiędzy komorą zamkową a komorą gazową. Przed wprowadzeniem do uzbrojenia oznaczenie karabinka maszynowego z kolbą stałą zmieniono na Zastawa M72B1, natomiast karabinka maszynowego z kolbą składaną na Zastawa M72AB1. W Jugosławii produkowano również subkarabinek Zastawa M92. Zastawa M92 to jeden z nielicznych subkarabinków na nabój 7,62x39mm. Jugosłowiańskie odmiany AK posiadają sześć otworów wentylacyjnych umieszczonych pomiędzy łożem a nakładką na rurę gazową (trzy po jednej lewej stronie, trzy po prawej), podczas gdy większość odmian AK i AKM charakteryzuje się czterema otworami wentylacyjnymi umieszczony pomiędzy łożem a nakładką na rurę gazową (dwa po lewej stronie, dwa po prawej).
Valmet Rk 62
Valmet Rk 62 (Rynnakkokivari 62) to fińska odmiana AK produkowana od lat 60. na radzieckiej licencji. Pierwszą produkowaną w Finlandii odmianą AK był Rk 60 pozbawiony kabłąka spustu, jednak wyprodukowano jedynie serię próbną. Valmet Rk 62 charakteryzuje się frezowaną komorą zamkową oraz otwartym szczelinowym tłumikiem płomieni. Karabinek zasilany jest nabojem 7,62x39mm. Łoże, nakładkę na rurę gazową oraz chwyt pistoletowy wykonano z tworzywa sztucznego. Broń posiada stałą stalową kolbę rurową. Zastosowano mechaniczne przyrządy celownicze składające się z muszki umieszczonej na rurze gazowej oraz celownika z przeziernikiem umieszczonego na pokrywie komory zamkowej. Celownik posiada nastawy od 100m do 600m. Aby ułatwić strzelanie w ciemnościach należy przestawić dźwignię umieszczoną obok muszki, co powoduje wysunięcie drugiej muszki z trytowym punktem. W latach 70. rozpoczęto produkcję karabinka Valmet Rk 76 wyposażonego w tłoczoną komorę zamkową. Broń zależnie od wersji zasilana jest nabojem 7,62x39mm lub 5,56x45mm. Na podstawie Valmeta Rk 76 skonstruowano karabinek maszynowy Rk 78 oraz prototypowy karabinek automatyczny Rk 82 charakteryzujący się układem bez kolby właściwej (bull pup).

AK w Wojsku Polskim
Zakłady Metalowe im. generała Waltera (później znane jako Zakłady Metalowe "Łucznik") rozpoczęły produkcję karabinków AK oraz AKS w 1957r. Początkowo oba karabinki występowały w Wojsku Polskim pod oznaczeniem pmK (pistolet maszynowy Kałasznikowa), w latach 60-tych oznaczenie obu karabinków zmieniono na kbkAK (karabinek AK). Jak widać wersja AKS wyposażona w metalową kolbę składaną w Wojsku Polskim występowała pod takim samym oznaczeniem jak "zwykły" AK z kolbą stałą drewnianą. W 1966r rozpoczęto produkcję karabinka AKM, natomiast kilka lat później karabinka AKMS. Co ciekawe AK i AKM polskiej produkcji bardzo często określane są w źródłach obcojęzycznych jako PMKM i PMKMS, mimo tego że takie oznaczenia nigdy nie były w Polsce stosowane. Należy również zaznaczyć że w Wojsku Polskim nigdy nie stosowano oznaczenia AK-47. W 1997r do uzbrojenia Wojska Polskiego wprowadzono karabinek Beryl wz. 96, jednak AKMS nadal pozostaje najbardziej popularnym karabinkiem automatycznym w Wojsku Polskim.
Polskie wersje wyborowe AK
Od góry: prototyp z 1957r, prototyp z 1958r. Zdjęcie pochodzi z książki "Polskie Konstrukcje Broni Strzeleckiej" Zbigniewa Gwoździa oraz Piotra Zarzyckiego
W latach 50. prowadzono w Polsce prace nad wyborową wersją karabinka AK z komorą zamkową typu III. Pierwsza prototypowa wersja tego typu broni skonstruowana została w 1957r, natomiast drugę wersję skonstruowano w 1958r. Karabinki wyposażone były w radziecki celownik optyczny PU o powiększeniu 3,5x. Celownik optyczny mocowano przy pomocy wspornika do podstawy celownika mechanicznego. Rozwiązanie takie przypomina podstawę optycznych przyrządów celowniczych typu drugiego, stosowaną na polskim karabinku 5,56mm kbs wz. 96 Beryl. Mocowanie celownika optycznego do podstawy celownika mechanicznego powoduje że celownika optycznego nie trzeba odłączać przed rozkładaniem częsciowym broni. Dwie wersje karabinka wyborowego różniły się wspornikiem przy pomocy którego celownik optyczny został zamocowany do karabinka. Obie wersje wyposażone były w mechaniczne przyrządy celownicze składające się z muszki oraz celownika krzywkowego ze szczerbinką. Karabinki charakteryzowały się znacznie dłuższą lufą od "standardowego" AK oraz zasilane były nabojem pośrednim 7,62x39mm. Polskie karabinki wyborowe skonstruowane na podstawie AK nie zostały wprowadzone do uzbrojenia. Nie jest to zresztą dziwne, biorąc pod uwagę że nabój 7,62x39mm nie jest w przypadku karabinka wyborowego dobrym rozwiązaniem. Również konstrukcja karabinka AK niezbyt dobrze nadaje się jako podstawa dla broni wyborowej.
Czyszczenie bez pasa w Wojsku Polskim
W Wojsku Polskim przed czyszczeniem karabinka AK oraz jego odmian nakazywano żołnierzom zdejmowanie pasa mundurowego. Było to spowodowane fragmentem instrukcji według którego "broń poddaje się zabiegom konserwacyjnym bez pasa głównego", przy czym w instrukcji chodziło o pas nośny broni, jednak powszechne było stosowanie określenia "pas główny" w stosunku do pasa mundurowego noszonego przez żołnierza.
Modyfikacja rączki zamkowej
W karabinku AK i jego odmianach ruchoma podczas strzelania rączka zamkowa znajduje się po prawej stronie broni. Tylna część wycięcia w którym porusza się rączka zamkowa zasłaniania jest przez dźwignię bezpiecznika w położeniu górnym (broń zabezpieczona). Aby ułatwić przeładowanie lewą ręką spotykane są modyfikacje polegające na przeniesieniu rączki zamkowej na lewą stronę broni. Najprostsza modyfikacja polega na zastosowaniu nowego suwadła z rączką zamkową umieszczoną po lewej stronie oraz nowej pokrywy komory zamkowej z wycięciem dla rączki zamkowej umieszczonym po lewej stronie. Rozwiązanie takie jest proste, jednak powoduje że po lewej stronie broni znajduje się wycięcie, które nie jest zasłaniane przez dźwignię bezpiecznika. Tym samym istnieje dość duże ryzyko że do wnętrza komory zamkowej dostaną się zanieczyszczenia.
Wpływy
AK to konstrukcja która miała dość duży wpływ na rozwój broni. Kopie karabinka AK produkowane były w wielu krajach świata, jego konstrukcja posłużyła również jako podstawa dla wielu innych karabinków automatycznych. Odmiany AK to między innymi fiński Valmet Rk. 62, izraelski Galil oraz czeski CZ2000. Konstrukcja AK miała również wpływ na belgijski karabinek FN FNC, chiński Type 81 oraz szwajcarski SIG 550. FN FNC, Type 81 i SIG 550 to jednak nie kopie, lecz konstrukcje w których zastosowano niektóre rozwiązania z AK dotyczące automatyki. Polskie odmiany karabinka AK to między innymi Karabinek granatnik wz. 60 oraz prototypowy AKMS wz. 80. Karabinek Granatnik wz. 60 to odmiana AK przystosowana do wystrzeliwania granatów nasadkowych, natomiast AKMS wz. 80 to odmiana karabinka AKMS wyposażona w przełącznik rodzaju ognia z ogranicznikiem długości serii umożliwiający strzelanie ogniem pojedynczym, ciągłym oraz 3 strzałowymi seriami. Z karabinka AKMS wz. 80 wywodzą się polskie karabinki automatyczne Tantal wz. 88 oraz Beryl wz. 96, dlatego również one należą do rodziny AK.
Mity
Karabinek AK to bardzo popularna broń, dlatego też na jego temat powstało wiele mitów. Pierwszy z nich to bardzo duża przebijalność pocisku wystrzelonego z AK. Pocisk wystrzelony z karabinka AK charakteryzuje się dobrą przebijalnością takich przeszkód jak drewno czy beton, jednak nie posiada tak dobrej przebijalności lekkich osłon balistycznych (np. kamizelek kuloodpornych) jak pociski wystrzelone z broni zasilanej małokalibrowymi nabojami pośrednimi 5,45x39mm (np. AK-74) czy 5,56x45mm (np. M16). Mit według którego pocisk wystrzelony z karabinka AK może przebić szynę kolejową nie jest prawdziwy. Według innego mitu AK nigdy się nie zacina. Jest to bardzo niezawodna konstrukcja, jednak jak każda może się zaciąć. Według kolejnego mitu karabinek AK charakteryzuje się bardzo dużym odrzutem. Odrzut AK jest dość duży w porównaniu do odrzutu karabinków automatycznych zasilanych małokalibrowymi nabojami pośrednimi (np. M16), jednak niewielki w porównaniu do odrzutu karabinów automatycznych zasilanych nabojami karabinowym (np. FN FAL). Mitem można nazwać również teorię według której AK to bardzo niecelna broń. Karabinek ten nie jest szczególnie celną konstrukcją, ale z innej strony odmiany zasilane małokalibrowymi nabojami pośrednimi charakteryzują się nienajgorszą celnością. Według następnego mitu karabinek AK to kopia StG44, jednak jak już napisałem karabinki te nie mają ze sobą zbyt wiele wspólnego pod względem konstrukcyjnym. AK nie jest również pierwszym radzieckim karabinkiem automatycznym, istniało przed nim wiele innych prototypowych konstrukcji np. AS-44 skonstruowany przez Aleksieja Sudajewa.
Źródła
Artykuł Bogusława Trzaskały "Pochodzenie karabinka AK", artykuł Adama Góreckiego i Zbigniewa Góreckiego "Zapomniani Rywale Kałasznikowa", artykuł Bogusława Trzaskały "Ewolucja Karabinka AK", artykuł Remigiusza Wilka "Uzbrojenie Wojska Polskiego w XXI wieku" oraz książka Eleny Joly i Michaiła Kałasznikowa "Moje życie jak krótka seria". Artykuł "Pochodzenie Karabinka AK" znajduje się w magazynie Broń i Amunicja 02/2006, artykuły "Zapomniani Rywale Kałasznikowa" oraz "Ewolucja Karabinka AK" znajdują się w magazynie Broń i Amunicja 05/2007, natomiast artykuł "Uzbrojenie Wojska Polskiego w XXI wieku" znajduje się w magazynie RAPORT wojsko technika obronność 04/2004.
wersja
AK (AK-47)
AKM
RPK
nabój
7,62x39mm
7,62x39mm
7,62x39mm
prędkość początkowa pocisku
715m/s
715m/s
745m/s
długość lufy
415mm
415mm
591mm
długość
870mm
870mm
1040mm
nastawy celownika
od 100m do 800m, co 100m
od 100m do 1000m, co 100m
od 100m do 1000m, co 100m
masa
4,88kg z pełnym magazynkiem
na 30 naboi
4,02kg z pełnym magazynkiem
na 30 naboi
5kg z pełnym magazynkiem na
40 naboi

5,6kg z pełnym magazynkiem
na 75 naboi
szybkostrzelność teoretyczna
600 strzałów na minutę
600 strzałów na minutę
600 strzałów na minutę
Karabinek automatyczny AK z celownikiem noktowizyjnym NSP-2 należącym do noktowizorów generacji 0
Od góry: tłoczona komora zamkowa karabinka AK typ 1, frezowana komora zamkowa karabinka AK typ 2, frezowana komora zamkowa karabinka AK typ 3, tłoczona komora zamkowa karabinka AKM. Zdjęcie pochodzi z książki Edwarda Ezella "The AK47 Story"
Chromowany karabinek automatyczny AKS. Za zdjęcie dziękuję Fandango z forum Bron.iweb.pl
Manipulatory w AK typ 1
Rozłożony karabinek AK
Od lewej: dwurzędowy magazynek do AK o pojemności 30 naboi, dwurzędowy magazynek do RPK o pojemności 40 naboi, magazynek bębnowy do RPK o pojemności 75 naboi. Wszystkie widoczne na zdjęciu magazynki mogą służyć do zasilania karabinków automatycznych AK i AKM oraz karabinka maszynowego RPK
U góry pokrywa komory zamkowej do karabinka AKM, na dole pokrywa komory zamkowej do karabinka AK. Widoczne charakterystyczne przetłoczenia zwiększające sztywność na pokrywie komory zamkowej do AKM. Za zdjęcie dziękuję Annihilatorowi z forum Replika Broni
Od góry: Suwadło połączone z tokiem gazowym do karabinka AKM, sprężyna powrotna do karabinka AKM. Za zdjęcie dziękuję Annihilatorowi
Jak widać strzału oddany z karabinka AK z odległości 15m do polskiego hełmu wz. 67 spowodował przebicia hełmu, jednak nie na wylot. Na lewym zdjęciu widoczny otwór wlotowy, na prawym wgniecenie po drugiej stronie. Za zdjęcie dziękuję Brosowi. Zobacz również wykonany przez Brosa test odporności hełmu wz. 67 na działanie różnych pocisków ze strony Kryminalistyka.fr.pl