BREN
BREN (Brno Enfield) to brytyjski ręczny karabin maszynowy wprowadzony do uzbrojenia w 1938r. Brytyjski konkurs na następcę ręcznego karabinu maszynowego Lewis rozpoczęto w 1922r, w pierwszej turze konkursu brały udział karabiny maszynowe M1918 BAR, Colt AMR M1922, Madsen, Hotchkiss Portative, Lewis Type D oraz Beardmore-Farquhar Mk I. Podczas konkursu najlepiej wypadł M1918 BAR, jednak ze względu na trudności z przystosowaniem broni do brytyjskiego naboju karabinowego 7,7x56R mm (.303 British) z wystającą kryzą, amerykańska broń nie została wprowadzona do uzbrojenia. Kolejne tury konkursu nie przyniosły rezultatu, dopiero tura zapoczątkowana w 1930r, w której brały udział karabiny maszynowe Vickers-Berthier Mk I, BAR, KE-7 oraz ZB 27 doprowadziła do zwycięstwa odmiany czechosłowackiego ręcznego karabinu maszynowego ZB 27 skonstruowanego przez Vaclava Holka. ZB 27 zasilany był niemieckim nabojem karabinowym 7,92x57mm z dostawianego od góry dwurzędowego magazynka pudełkowego z dwupozycyjnym wyprowadzeniem o pojemności 20 naboi. Broń wowodziła się z ręcznego karabinu maszynowego ZB 26. Przed wprowadzeniem do uzbrojenia armii brytyjskiej karabin modyfikowano tworząc kolejne wersje (ZB 30, ZGB 30, ZGB 32, ZGB 33 oraz ZGB 34) , ostatecznie nieznacznie zmodyfikowany ZGB 34 został wprowadzony do uzbrojenia armii brytyjskiej jako BREN Mk I. BREN oznacza Brno Enfield, Brno od miasta w którym znajdowała się wytwórnia ręcznych karabinów maszynowych ZB 26, natomiast Enfield od miasta w którym znajdowała się Rayal Small Arms Factory, jedna z wytwórni ręcznego karabinu maszynowego BREN.
BREN Mk I
BREN Mk I działa na zasadzie odprowadzania gazów prochowych przez boczny otwór w lufie z długim skokiem tłoka gazowego oraz zamkniętym regulatorem gazowym z czterema nastawami. Zastosowano rurę gazową umieszczoną pod lufą. Strzelanie następuje z zamka otwartego, ryglowanie odbywa się poprzez przekoszenie zamka w płaszczyźnie pionowej. Po wystrzeleniu z magazynka ostatniego naboju zespół ruchomy zatrzymuje się w tylnym położeniu. Nieruchoma podczas strzelania rączka zamkowa znajduje się po prawej stronie stalowej frezowanej komory zamkowej. Mechanizm spustowy umożliwia strzelanie ogniem pojedynczym i ciągłym, skrzydełko przełącznika rodzaju ognia pełniące również funkcję bezpiecznika znajduje się po lewej stronie komory zamkowej nad kabłąkiem spustu. Tylna nastawa "R" umożliwia strzelanie ogniem pojedynczym, środkowa nastawa "S" powoduje zabezpieczenie broni poprzez unieruchomienie spustu, natomiast przednia nastawa "A" umożliwia strzelanie ogniem ciągłym. Broń posiada bijnikowy mechanizm uderzeniowy z suwadłem pełniącym rolę bijnika. Karabin zasilany jest brytyjskim nabojem 7,7x56R mm. Zasilanie odbywa się z dwurzędowego magazynka łukowego z dwupozycyjnym wyprowadzeniem o pojemności 30 naboi kleszczonego wahadłowo w gnieździe magazynka. Początkowo magazynki produkowano jedynie w Rayal Small Arms Factory, jednak już pod koniec lat 30. produkcję magazynków rozpoczętów również w firmach Austin oraz BSA. Pierwsze serie produkcyjne magazynków produkowanych w firmie Austin oraz BSA nie działały niezawodnie przy załadowaniu 30 naboi, dlatego też instrukcja zalecała ładowanie jedynie 28 naboi. Karabin mógł być również zasilany z magazynków talerzowych o pojemności 100 naboi które wykorzystywano do strzelań przeciwlotniczych, magazynek talerzowy zasłaniał standardowe przyrządy celownicze. Gniazdo magazynka znajduje się na górnej powierzchni komory zamkowej, zatrzask magazynka umieszczono na górnej powierzchni komory zamkowej za gniazdem magazynka. Gniazdo magazynka na górnej powierzchni komory zamkowej ułatwiało wymianę magazynka amunicyjnemu, jednak wymuszało przesunięcie przyrządów celowniczych na lewo od osi broni, co utrudniało strzelanie leworęcznym. Zastosowano lufę szybkowymienną zakończoną stożkowym tłumikiem płomieni, po lewej stronie lufy znajduje się dźwignia ułatwiająca jej wymianę, natomiast na górnej powierzchni lufy umieszczono chwyt transportowy. Do rury gazowej przymocowano składany do przodu i do tyłu dwójnóg o regulowanej wysokości podpór, karabin może być również umieszczony na podstawie trójnożnej wyposażonej w maszt do strzelań przeciwlotniczych. Podstawa trójnożna nie była często wykorzystywana, dlatego też jej produkcję zakończono w 1943r. Broń posiada stałą kolbę drewnianą wewnątrz której znajduje się sprężyna powrotna oraz drewniany chwyt pistoletowy. Na kolbie umieszczono tylny chwyt transportowy oraz stopkę ze sprężynami amortyzującymi odrzut. Przyrządy celownicze składają się z umieszczonej na lufie muszki w półotwartej osłonie oraz celownika bębnowo ramieniowego szczerbinką. Do strzelań przeciwlotniczych wykorzystywano muszkę kołową. Na podstawie karabinu maszynowego BREN Mk I skonstruowano odmianę BREN Mk I* wyposażoną w inne nastawy regulatora gazowego.
Inne wersje BRENa
BREN Mk II to wersja wprowadzona do uzbrojenia w 1941r. Broń charakteryzuje się dwójnogiem pozbawionym możliwości regulacji wysokości, stopką kolby pozbawioną sprężyn amortyzujących odrzut, brakiem tylnego chwytu transportowego, mniejszą czasochłonnością produkcji oraz nieznacznie większą masą. Karabin wyposażony jest w celownik ramkowy ze szczerbinką


BREN Mk III to odmiana wyposażona w krótszą lufę, stopkę pozbawioną sprężyn amortyzujących odrzut, dwójnóg pozbawiony możliwości regulacji wysokości oraz celownik ramkowy ze szczerbinką. Karabin charakteryzuje się brakiem tylnego chwytu transportowego oraz mniejszą masą od poprzednich wersji. Broń wprowadzono do uzbrojenia w 1944r


BREN Mk IV to wersja dla wojsk powietrznodesantowych wprowadzona do uzbrojenia w 1944r. Broń charakteryzowała się niewielką masą. BREN Mk IV nie był produkowany seryjnie


Podczas IIwś kanadyjska firma John Inglis Metal Co. produkowana wersja ręcznego karabinu maszynowego BREN Mk II zasilaną nabojem 7,92x57mm. Zasilanie odbywało się z dwurzędowego magazynka pudełkowego z dwupozycyjnym wyprowadzeniem o pojemności 20 naboi (magazynek wymienny z magazynkiem od ZB 26). Broń produkowana dla armii chińskiej. W latach 50. wiele ręcznych karabinów maszynowych BREN armii chińskiej zostało przekalibrowanych do radzieckiego naboju pośredniego 7,62x39mm oraz dostosowanych do zasilania z dwurzędowego magazynka łukowego z dwupozycyjnym wyprowadzeniem od karabinka AK. Na Tajwanie w latach 50. rozpoczęto natomiast produkcję wersji BRENa na amerykański nabój karabinowy 7,62x63mm (30-06).


L4 to wprowadzona do uzbrojenia w latach 50. wersja BRENa zasilana standardowym natowskim nabojem karabinowym 7,62x51mm. Zasilanie odbywa się z dwurzędowych magazynków łukowych z dwupozycyjnym wyprowadzeniem o pojemności 30 naboi. Broń występowała w odmianach L4A1, L4A3 oraz L4A4 powstałych poprzez modyfikację BRENa Mk III oraz w odmianie L4A2 powstałej poprzez modyfikację BRENa Mk II. Magazynek stosowany w karabinach maszynowych L4A2, L4A3 oraz L4A4 był wymienny z dwurzędowym magazynkiem pudełkowym z dwupozycyjnym wyprowadzeniem o pojemności 20 naboi od karabinu samopowtarzalnego L1A1 (brytyjska wersja FN FAL), natomiast magazynek stosowany w L4A1 nie był wymienny z magazynkiem od L1A1. Ręczne karabiny maszynowe L4 wyposażone są w lufę zakończoną szczelinowym tłumikiem płomieni.
BREN ogółem
BREN wyposażony był w magazynek o dość dużej pojemności, gniazdo magazynka umieszczone na górnej powierzchni komory zamkowej oraz szybkowymienną lufę. Cechy te powodowały że broń charakteryzowała się dużą szybkostrzelnością praktyczną. BREN był również bronią niezawodną. Gniazdo magazynka na górnej powierzchni komory zamkowej wymuszało jednak przesunięcie przyrządów celowniczych w lewo od osi broni, co utrudniało strzelanie leworęcznym. Magazynek łukowy znajdujący się na górnej powierzchni komory zamkowej zasłaniał również pola widzenia. Nie zmienia to faktu że BREN był jednym z najleprzych ręcznych karabinów maszynowych. Chyba jedyny element umożliwiający uzyskanie dużej szybkostrzelności praktycznej podczas zasilania z magazynka, którego pozbawiony był BREN, to zatrzask zespołu ruchomego zatrzymujący zespół ruchomy w tylnym położeniu po wystrzeleniu z magazynka ostatniego naboju. Następca ręcznego karabinu maszynowego BREN w armii brytyjskiej to uniwersalny karabin maszynowy L7A1 (brytyjska wersja FN MAG 58)
wersja
ZB vz. 26
BREN Mk I
BREN Mk III
BREN L4A4
nabój
7,92x57mm
7,7x56R mm
7,7x56R mm
7,7x56R mm
prędkość początkowa
pocisku
762m/s
745m/s
730m/s
823m/s
długość lufy
600mm
635mm
565mm
635mm
długość
1160mm
1156mm
1090mm
1156mm
masa lufy
2,46kg
2,85kg
2,30kg
2,72kg
masa
8,84kg niezaładowany
10,5kg niezaładowany
8,75 niezaładowany
9,5kg niezaładowany
szybkostrzelność
teoretyczna
500 strzałów na minutę
600 strzałów na minutę
480 strzałów na minutę
500 strzałów na minutę
magazynek
dwurzędowy pudełkowy
na 20 naboi
dwurzędowy pudełkowy
na 30 naboi
dwurzędowy pudełkowy
na 30 naboi
dwurzędowy pudełkowy na
30 naboi
Czechosłowacki ZB 26, jest to broń z której wywodzi się BREN
Ręczny karabin maszynowy BREN Mk I w pozycji transportowej
Od góry: BREN Mk III, BREN L4
BREN Mk I zamontowany na trójnogu