MG.42
MG.42 (Maschinengewehr 42, broń znana również jako Piła Hitlera lub Szybka Szpryca) to niemiecki uniwersalny karabin maszynowy skonstruowany jako następca uniwersalnego karabinu maszynowego MG.34. W 1937r Anton Peter, pracownik HWA (Heereswaffenamt, Urząd Uzbrojenia Wojsk Lądowych) i zwolennik produkcji broni metodą tłoczenia, rozesłał zapytanie na nowy karabin do firm Rheinmetall, Grossfuss oraz Stubgen. Nowa broń miała być zasilana nabojem 7,92x57mm z taśmy ciągłej Gurt 33 lub segmentowej Gurt 34 (taśmy stosowane do zasilania MG.34), posiadać elementy wykonane poprzez tłoczenie oraz być bardziej niezawodna od poprzednika. Firmy Rheinmetall i Stubgen przedstawiły modele broni działającej na zasadzie odprowadzania gazów prochowych, natomiast firma Grossfuss przedstawiła model karabinu działającego na zasadzie krótkiego odrzutu lufy z zamkiem ryglowanym rolkami. Po dostarczeniu w 1939r modeli funkcjonalnych, broń skonstruowana przez firmy Rheinmetall oraz Stauben została odrzucona, natomiast prowadzono dalsze prace nad bronią firmy Grossfuss. W 1939r zamówiono serię próbną 150 egzemplarzy nowego karabinu maszynowego, broń serii próbnej znana była jako MG.39. Karabin wymagał dopracowania, natomiast OKW (Oberkommando der Wehrmacht, Naczelne Dowództwo Wehrmachtu) chciało aby broń strzelała z większą szybkostrzelnością teoretyczną (1500 strzałów na minutę). Po wprowadzeniu poprawek oraz zwiększeniu szybkostrzelności teoretycznej broń znana jako MG.39/41 została zaprezentowana OKH (Oberkommando des Heeres, Naczelne Dowództwo Wojsk Lądowych), po czym zamówiono 1500 egzemplarzy serii próbnej MG.39/1 oraz 1500 egzemplarzy MG.34S (odmiana MG.34 strzalejąca z większą szybkostrzelnością teoretyczną). Seria próbna karabinu maszynowego MG.39/41 dobrze wypadła podczas prób, dlatego też w 1942r broń wprowadzono do uzbrojenia jako MG.42. Według Otto von Lossnitzera, dyrektora technicznego w firmie Mauser, zamek ryglowany rolkami zastosowany w MG.42 został najprawdopodobniej skonstruowany przez dr inż. Eckhardta pracującego w WaPruf 2 (Inspektorat Broni Strzeleckiej należący do Urzędu Uzbrojenia Wojsk Lądowych) i dostarczony firmie Grossfuss, co może wskazywać na "ustawienie" konkursu przez WaPruf 2 pod firmę Grossfuss. Kierownikiem zespołu konstrukcyjnego i oficjalnie autorem projektu karabinu maszynowego MG.42 był natomiast dr inż. Werner Gruner.
Konstrukcja MG.42
MG.42 działa na zasadzie krótkiego odrzutu lufy, ryglowanie odbywa się przy pomocy dwóch symetrycznych rolek umieszczonych pomiędzy tłokiem zaporowym a trzonem zamkowym po lewej i prawej stronie, strzelanie następuje z zamka otwartego. Broń posiada bijnikowy mechanizm uderzeniowy z trzonem zamkowym pełniącym rolę bijnika. Podczas eksploatacji zdarzały się nieliczne przypadki odpalenia naboju przy niezaryglowanym zamku ze względu na odbicie zamka i jednoczesne odpalenie naboju z opóźnieniem, jednak mimo tego karabin nie został wyposażony w elementy wygaszające odbicie zamka. Pod komorą zamkową znajduje się okno wyrzutowe. Karabin wyposażony jest w bezpiecznik przetykowy umieszczony nad chwytem pistoletowym, bezpiecznik blokuje zaczep spustowy. Nie zastosowano przełącznika rodzaju ognia, broń posiada mechanizm spustowy umożliwiający strzelanie jedynie ogniem ciągłym. Karabin powinien strzelać z szybkostrzelnością teoretyczną 1500 strzałów na minutę, jednak podczas powojennych prób nie udało się uzyskać tak wysokiej szybkostrzelności teoretycznej, dlatego też zazwyczaj przyjmuje się że szybkostrzelność teoretyczna MG.42 wynosi 1200 strzałów na minutę. Po prawej stronie komory zamkowej umieszczono nieruchomą podczas strzelania rączkę zamkową. Karabin zasilany jest niemieckim nabojem karabinowym 7,92x57mm. Zasilanie lewostronne odbywa się z metalowej taśmy amunicyjnej o ogniwkach otwartych. Stosowano taśę ciągłą Gurt 33 lub segmentową Gurt 34 łączoną z odcinków na 50 naboi, karabin MG.42 charakteryzuje się dosyłaniem bezpośrednim oraz zasilaniem dwutaktowym. W broni z zasilaniem dwutaktowym podczas ruchu zespołu ruchomego w przednie położenie taśma przesuwana jest o pół ogniwka, natomiast podczas ruchu w tylne położenie o następne pół ogniwka, dzięki czemu ruch taśmy jest płynny. Karabin posiada donośnik przesuwakowy poruszany pomocy jednoramiennej dźwigni umieszczonej wewnątrz pokrywy donośnika, dźwignia napędzana jest występem znajdującym się na górnej powierzchni trzonu zamkowego. Po lewej stronie komory zamkowej można przymocować bębnową skrzynkę amunicyjną mieszczącą taśmę na 50 naboi. Stosowano również prostopadłościenne skrzynki amunicyjne mieszczące taśmę na 250 naboi, skrzynki te nie mogły być jednak mocowane do komory zamkowej. Skrzynki amunicyjne do MG.42 były takie same jak skrzynki amunicjne stosowane do MG.34. Karabin MG.42 posiada lufę szybkowymienną z czterema bruzdami wykonaną metodą kucia na zimno. Po prawej stronie perforowanej osłony lufy znajduje się wycięcie oraz odchylana dźwignia wymiany lufy. Lufa powinna być wymieniona po oddaniu 250 strzałów. Wymiana lufy może nastąpić jedynie z zamkiem w tylnym położeniu, odchylenie dźwigni powoduje odchylenie lufy w prawo, przy odpowiednim ułożeniu broni lufa samoczynnie wysuwa się z osłony. Perforowana osłona lufy zakończona jest urządzeniem wylotowym pełniącym rolę tłumika płomieni oraz wzmacniacza odrzutu. Pod osłoną znajduje się składany do tyłu dwójnóg, dwójnóg można umieścić pod przednią lub tylną częścią osłony lufy. Karabin może być również zamocowany na podstawie trójnożnej Lafette 42. Broń posiada stałą kolbę drewnianą przymocowaną do tylnej ścianki komory zamkowej. Karabin wyposażony jest w mechaniczne przyrządy celownicze składające się z umieszczonej na osłonie lufy muszki oraz celownika krzywkowego ze szczerbinką znajdującego się na komorze zamkowej. Celownik krzywkowy posiada nastawy od 100m do 1500m co 100m. Dostosowanie broni do strzelań przeciwlotniczych polega na zamocowaniu muszki kołowej oraz rozłożeniu specjalnego celownika umieszczonego po lewej stronie od standardowego celownika krzywkowego. Do podstawy trójnożnej można natomiast przymocować celownik optyczny.
Rozkładanie częściowe MG.42
Przed rozkładaniem częściowym należy rozładować broń oraz sprawdzić komorę nabojową. Następnie strzelec powinien zabezpieczyć broń przy napiętym zamku, wyjąć lufę oraz zwolnić zamek w przednie położenie. Po zwolnieniu zamka należy nacisnąć zatrzask umieszczony pod tylną częścią komory zamkowej, obrócić kolbę w prawo i odłączyć ją od komory zamkowej, co umożliwia wyjęcie sprężyny powrotnej. Następnie strzelec powinien odchylić pokrywę komory zamkowej i wyjąć zamek z komory zamkowej. Rozłożenie zamka polega na umieszczeniu rolek w skrajnej pozycji, przesunięciu tłoka zaporowego do przodu, trzona zamkowego do tyłu, obróceniu trzona w prawo oraz odłączeniu tego elementu od tłoka zaporowego.
MG.45
MG.45 (znany również jako MG.42V) to niemiecki uniwersalny karabin maszynowy skonstruowany pod koniec IIwś. Broń miała zastąpić MG.42 oraz charakteryzować się mniejszą materiałochłonność i czasochłonność produkcji. Karabin działał na zasadzie odrzutu dwuczęściowego zamka półswobodnego hamowanego rolkami umieszczonymi po lewej i prawej stronie. Broń zasilana była nabojem 7,92x57mm, zasilanie lewostronne dwutaktowe odbywało się z taśmy amunicyjnej Gurt 33 lub Gurt 34. Zastosowano donośnik przesuwakowy, umieszczona wewnątrz pokrywy donośnika dźwignia powodująca ruch donośnika napędzana była występem umieszczonym na górnej powierzchni trzonu zamkowego. Karabin maszynowy MG.45 posiadał mechanizm spustowy umożliwiający strzelanie jedynie ogniem ciągłym oraz strzelał z bardzo dużą szybkostrzelnością teoretyczną 2400 strzałów na minutę. MG.45 nie był produkowany seryjnie.
MG1, MG2, MG3
MG1 to odmiana MG.42 produkowana w RFN przez firmę Rheinmetall od 1958r. MG1 zasilany jest nabojem 7,92x57mm, zasilanie odbywa się z taśm amunicyjnych Gurt 33 oraz Gurt 34. Broń posiada kolbę stałą wykonaną z tworzywa sztucznego. Na podstawie MG1 skonstruowano odmianę MG1A1 (znana również jako MG42/58) wyposażoną w lufę z chromowanym przewodem oraz zmodyfikowane przyrządy celownicze. Odmiana MG1A2 (znana również jako MG42/59) zasilana jest natomiast standardowym natowskim nabojem karabinowym 7,62x51mm. Broń posiada lufę z chromowanym przewodem, przyrządy celownicze z MG1A1 oraz nowy zderzak zamka. Karabin może być wyposażony w zamek V550 o masie 550g, umożliwiający strzelanie z szybkostrzelnością teoretyczną 1100 strzałów na minutę, lub zamek V950 o masie 950g, umożliwiający strzelanie z szybkostrzelnością teoretyczną 900 strzałów na minutę. Wewnątrz trzonu zamkowego znajduje się opóźniacz którego obrót umożliwia zmniejszenie szybkostrzelności teoretycznej (700 strzałów na minutę dla zamka V550 oraz 600 strzałów na minutę dla zamka V950). Na podstawie MG1A2 skonstruowano karabin MG1A3 wyposażony w lufę z chromowanym przewodem, przyrządy celownicze z MG1A1, zmodyfikowane urządzenie wylotowe oraz zmodyfikowane zamki V550 i V950. MG1A3 może być zasilany z amerykańskiej rozsypnej taśmy amunicyjnej M13 lub niemieckiej taśmy segmentowej DM1 łączonej z odcinków na 50 naboi.


MG2 to oznaczenie karabinów maszynowych MG.42 dostosowanych w RFN do zasilania nabojem 7,62x51mm. MG2 zasilany jest z niemieckiej segmentowej taśmy amunicyjnej DM-1.


MG3 to skonstruowany na podstawie MG1A3 uniwersalny karabin maszynowy produkowany w RFN przez firmę Rheinmetall od 1968r. Broń posiada lufę z chromowanym przewodem, przyrządy celownicze z MG1A1, urządzenie wylotowe z MG1A3, zamki V550 i V950 z MG1A3 oraz zmodyfikowany mechanizm zasilania. Karabin może być zasilany z amerykańskiej taśmy rozsypnej M13, niemieckiej taśmy rozsypnej DM6 lub niemieckiej taśmy segmentowej DM1. Po lewej stronie komory zamkowej można przymocować wykonaną z tworzywa sztucznego bębnową skrzynkę amunicyjną mieszczącą taśmę na 50 naboi. Zastosowano kolbę stałą wykonaną z tworzywa sztucznego. Pod przednią częścią osłony lufy znajduje się składany do tyłu dwójnóg, karabin można również zamocować na podstawie trójnożnej Feldlefette. Przyrządy celownicze składają się z muszki oraz celownika krzywkowego ze szczerbinką. Celownik posiada nastawy od 200m do 1200m. Dostosowanie broni do strzelań przeciwlotniczych polega na przymocowaniu muszki kołowej oraz rozłożeniu specjalnego celownika. Na podstawie MG3 skonstruowano czołgowy karabin maszynowy MG3A1 który stanowi uzbrojenie czołgów podstawowych Leopard, Leopard 2 oraz bojowych wozów piechoty Marder.
T24
T24 to amerykański prototypowy uniwersalny karabin maszynowy skonstruowany na podstawie MG.42 w firmie Saginaw Steering Division of the General Motors. Prace nad bronią rozpoczęto w 1944r poprzez dostosowanie zdobycznych karabinów maszynowych MG.42 do amerykańskiego naboju 7,62x63mm. Zmodyfikowane egzemplarze wyposażone były w cięższy zamek, dwójnóg od ręcznego karabinu maszynowego M1918A2 BAR, podstawę trójnożną M2 od ciężkiego karabinu maszynowego M1919, nową podstawę donośnika oraz przyrządy celownicze od M1918A2 BAR. Broń strzelała z szybkostrzelnością teoretyczną 600 strzałów na minutę. Zmodyfikowane karabiny maszynowe MG.42 charakteryzowały się bardzo małą niezawodnością, dlatego też prace nad T24 przerwano.
Zastawa M53
Zastawa M53 to jugosłowiańska odmiana MG.42 produkowana przez firmę Crvena Zastawa. Zastawa M53 zasilana jest niemieckim nabojem karabinowym 7,92x57mm. Zasilanie odbywa się z metalowej segmentowej taśmy amunicyjnej łączonej z odcinków na 50 naboi. Po lewej stronie komory zamkowej można przymocować bębnową skrzynkę amunicyjną mieszczącą taśmę na 50 naboi. Broń nie jest wyposażona w elementy wygaszające odbicie zamka. Karabin strzela z szybkostrzelnością teoretyczną 850-1050 strzałów na minutę. Broń produkowano od lat 50., następcą Zastawy M53 jest uniwersalny karabin maszynowy Zastawa M84 (jugosłowiańska odmiana karabinu maszynowego PK).
Mg. 51
Mg. 51 (Maschinengewehr 51) to szwajcarski uniwersalny karabin maszynowy skonstruowany na podstawie MG.42 w firmie W+F (Waffenfabrik). Prace rozpoczęto w 1943r, broń wprowadzono do uzbrojenia pod koniec 1950r. Karabin działa na zasadzie krótkiego odrzutu lufy oraz strzela z zamka otwartego, jednak w odróżnieniu od MG.42 zastosowano ryglowanie ryglami rozchylnymi. Mg. 51 posiada przyspieszacz zwiększający prędkość zamka i tym samym zmniejszający jednocześnie prędkość lufy. Zastosowano bijnikowy mechanizm uderzeniowy z trzonem zamkowym pełniącym rolę bijnika oraz mechanizm spustowy umożliwiający strzelanie jedynie ogniem ciągłym. Pod komorą zamkową znajduje się okno wyrzutowe. Karabin posiada bezpiecznik nastawny blokujący zaczep spustowy. Mg.51 zasilany jest szwajcarskim nabojem karabinowym 7,5x55mm. Zasilanie lewostronne dwutaktowe odbywa się z segmentowej metalowej taśmy amunicyjnej łączonej z odcinków na 50 naboi. Po lewej stronie komory zamkowej można przymocować bębnową skrzynkę amunicyjną mieszczącą taśmę na 50 naboi. Zastosowano donośnik przesuwakowy, umieszczona wewnątrz pokrywy donośnika dźwignia powodująca ruch donośnika napędzana jest występem umieszczonym na górnej powierzchni trzona zamkowego. Wokół lufy szybkowymiennej znajduje się perforowana osłona lufy, po prawej stronie osłony umieszczono dźwignię wymiany lufy. Pod przednią częścią osłony znajduje się składany oraz odłączany dwójnóg o regulowanej wysokości, broń można również umieścić na podstawie trójnożnej. Karabin wyposażony jest w przyrządy celownicze składające się z muszki i celownika krzywkowego ze szczerbinką. Celownik posiada nastawy od 100 do 2000m (co 100m). Czołgowa wersja Mg. 51 stanowiła uzbrojenie wykorzystywanych w armii szwajcarskiej czołgów podstawowych podstawowych Pz. 55 (Centurion Mk 3), Pz. 57 (Centurion Mk 7), Pz. 61 oraz Pz. 68.
SIG 710
SIG 710 to szwajcarski uniwersalny karabin maszynowy skonstruowany na podstawie Mg.51 w firmie SIG (Schwieizerische Industrie Gesseschaft). Prace nad bronią rozpoczęto w 1955r, karabin skonstruowano w latach 60. SIG 710 działa na zasadzie odrzutu trzyczęściowego zamka półswobodnego hamowanego rolkami. Broń posiada bijnikowy mechanizm uderzeniowy z trzonem zamkowym pełniącym rolę bijnika oraz mechanizm spustowy umożliwiający strzelanie jedynie ogniem ciągłym. Karabin strzela z szybkostrzelnością teoretyczną 800-950 strzałów na minutę. Pod komorą zamkową znajduje się okno wyrzutowe. Zastosowano bezpiecznik nastawny unieruchamiający zaczep spustowy. Broń zależnie od wersji zasilana jest nabojem 6,5x55mm SE (SIG 710-1), 7,92x57mm (SIG 710-2) oraz 7,62x51mm (SIG 710-3). Zasilanie lewostronne dwutaktowe odbywa się z metalowej taśmy rozsypnej M13, jednak poprzez wymianę donośnika oraz podajnika broń można dostosować do taśmy segmentowej DM1. Po lewej stronie komory zamkowej można przymocować bębnową skrzynkę amunicyjną mieszczącą taśmę na 50 naboi. Zastosowano donośnik przesuwakowy, umieszczona wewnątrz pokrywy donośnika dźwignia powodująca ruch przesuwaka napędzana jest występem umieszczonym na górnej powierzchni trzonu zamkowego. Karabin posiada lufę szybkowymienną zakończoną tłumikiem płomieni, broń może być wyposażona w lufę lekką lub ciężką. Pod przednią częścią perforowanej osłony lufy znajduje się składany do tyłu dwójnóg, broń może być również umieszczona na podstawie trójnożnej SIG L810. Zastosowano mechaniczne przyrządy celownicze składające się muszki i celownika krzywkowego ze szczerbinką. Celownik posiada nastawy od 100m do 1200m (co 100m). Karabin nie został wprowadzony do uzbrojenia armii szwajcarskiej, jednak SIG 710-3 wykorzystywany jest przez armię Chile, Brunei oraz Boliwii.
MG.42 ogółem
MG.42 okazał się bardzo udaną konstrukcją. Karabin był niezawodny, natomiast wykorzystanie technologii tłoczenia spowodowało że jego produkcja wiązała się z małą pracochłonnością i materiałochłonnością. Pochodzące z MG.42 dwutaktowe zasilanie z umieszczoną wewnątrz pokrywy komory zamkowej dźwignią powodującą ruch donośnika zostało później wykorzystane w wielu karabinach maszynowych, przykładowo rozwiązanie takie zastosowano w FN MAG 58, M60 i UKM-2000. Dość kontrowersyjna wydaje się natomiast bardzo duża szybkostrzelność teoretyczna MG.42, biorąc pod uwagę że większość współczesnych uniwersalnych karabinów maszynowych strzela ze znacznie mniejszą szybkostrzelnością teoretyczną. MG.42 stanowił podstawę dla wielu uniwersalnych karabinów maszynowych wprowadzonych do uzbrojenia po zakończeniu IIwś. MG.42 jest ciężki w porównaniu do nowszych konstrukcji tego typu, jednak różne odmiany tej broni nadal wykorzystywane są w wielu armiach świata.
wersja
MG.42
MG.3
Mg. 51
nabój
7,92x57mm
7,62x51mm
7,5x55mm
prędkość początkowa
pocisku
820m/s
820m/s
750m/s
długość lufy
533mm
531mm
530mm
długość
1230mm
1225mm
1270mm
masa
11,6kg bez amunicji
11kg bez amunicji
16,6kg bez amunicji
szybkostrzelność
teoretyczna
1200 strzałów na minutę
700-1100 strzałów na minutę
1000 strzałów na minutę
MG.42 zamontowany podstawie trójnożnej Lafette 42 oraz wyposażony w muszkę rekursowową przeznaczoną do strzelań przeciwlotniczych
MG.42 na podstawie trójnożnej Lafette 42
Uniwersalny karabin maszynowy MG.42
MG.42, widoczna odchylona dźwignia wymiany lufy
Po lewej bębnowa skrzynka amunicyjna mieszcząca taśmę na 50 naboi, po prawej skrzynka amunicyjna mieszcząca taśmę na 250 naboi
MG.42 na podstawie trójnożnej Lafette 42
MG.42 na podstawie trójnożnej Lafette 42