Mondragon
Mondragon to meksykański karabin samopowtarzalny skonstruowany przez Manuela Mondragona. Manuel Mondragon, meksykański major artylerii, rozpoczął prace nad karabinek samopowtarzalnym pod koniec XIXw. Według niektórych opinii prace nad karabinem samopowtarzalnym przyspieszyły, po tym jak karabinem zainteresował się Porfirio Diaz, dyktator sprawujący władzę w Meksyku. Karabin samopowtarzalny skonstruowany został w 1893r, po czym szwajcarskiej firmie SIG (Schweizerische Industrie Gesselschaft) zlecono wyprodukowanie serii próbnej karabinu Mandragona. Karabiny pierwszej serii próbnej posiadały kaliber 6,5mm. W 1894r firmie SIG zlecono wyprodukowanie kolejnej serii próbnej, druga seria próbna liczyła 200 karabinów kalibru 5mm. Skonstruowano również prototypowe wersje karabinu Mondragona zasilane nabojami 7,5x55mm, 7,62x51R mm (30-30 Winchester) oraz 7x57mm. W 1903r karabin w wersji zasilanej nabojem 7x57mm został poddany testom przez przedstawicieli armii brytyjskiej, jednak został odrzucony ze względu na małą niezawodność. Broń została opatentowana przez Manuela Mondragona w 1907r. Ostatecznie w 1908r karabin Mondragona został wprowadzony do uzbrojenia armii meksykańskiej pod oznaczeniem Fusil Porfirio Diaz Systema Mondragon Model 1908. Armia meksykańska była pierwszą armią jaka wprowadziła do uzbrojenia karabin samopowtarzalny. Wersja wprowadzona do uzbrojenia armii meksykańskiej strzelała nabojem 7x57mm oraz zasilana była z dwurzędowego magazynka pudełkowego o pojemności 8 naboi. Firmie SIG zlecono wyprodukowanie 4000 karabinów. Egzemplarz karabinu Mondragona kosztował 160 Franków Szwajcarskich, tak więc był około cztery razy droższy od jednego karabinu powtarzalnego Mauser 98. Pierwszą partię 400 wyprodukowanych seryjnie karabinów dostarczono armii Meksykańskiej w 1911r. Karabiny charakteryzowały się niską niezawodnością, co doprowadziło do anulowania przez Meksykanów zamówienia na dalsze 3600 egzemplarzy. Po anulowaniu zamówienia w firmie SIG pozostawało ponad 3000 egzemplarzy karabinu Mondragona. Po wybuchu Iwś wyprodukowane przez SIG karabiny Mondragona zostały zakupione przez Niemców dla oddziałów artylerii, jednak niska niezawodność spowodowała że karabiny zostały z oddziałów artylerii wycofane. Podczas Iwś, po wycofaniu karabinów z uzbrojenia oddziałów artylerii, karabin Mondragona został wprowadzony do uzbrojenia niemieckich sił powietrznych pod oznaczeniem Fiegerselbstlader Karabiner 1915. W niemieckich siłach powietrznych karabin Mondragona stanowił uzbrojenie załóg balonów obserwacyjnych oraz obserwatorów w samolotach. Ze względu na małą niezawodność karabinu, załogi balonów obserwacyjnych uzbrojone były w dwa karabiny. Karabiny stosowane w niemieckim lotnictwie zasilane były z niemieckiego magazynka bębnowego o pojemności 30 naboi. Podczas Iwś kilkadziesiąt egzemplarzy karabinu Mondragona zostało zakupionych przez Szwajcarskie siły powietrzne. Karabin Mondragona, pod oznaczeniem Fliegergewehr 1917, wykorzystywany był w szwajcarskim lotnictwie jako uzbrojenie obserwatorów w samolotach. Istniała również strzelająca "do przodu" szwajcarska wersja zamontowana na stałe w kadłubie samolotu Bleriot XI. Karabiny Mondragona stosowane w szwajcarskich siłach powietrznych strzelały nabojem 7,5x55mm oraz zasilane były z dwurzędowego magazynka o pojemności 12 naboi. Spadek przydatności karabinu Mondragona w lotnictwie nastąpił po wprowadzeniu do uzbrojenia lotniczych karabinów maszynowych. Według niektórych opinii w latach 20. rozpoczęto produkcję karabinu Mondragona w Meksyku, przy czym można również spotkać opinię według  której ogółem wyprodukowano 1.175.400 egzemplarzy karabinu Mondragona. Wątpliwości co do rzekomo tak dużej ilości wyprodukowanych egzemplarzy wydają się uzasadnione, biorąc pod uwagę że karabin Mondragona charakteryzował się niską niezawodnością.   
Konstrukcja Mondragona
Mondragon działa na zasadzie odprowadzania gazów prochowych przez boczny otwór w lufie. Rura gazowa znajduje się pod lufą, zastosowano układ gazowy z tłokiem o długim skoku. Tłok gazowy uszczelniany jest w rurze gazowej poprzez trzy miedziane pierścienie. Regulator gazowy wyposażony jest w nastawę odcinającą dopływ gazów prochowych do komory gazowej, co powoduje że broń może działać w trybie powtarzalnym. Ryglowanie następuje poprzez obrót zamka z siedmioma ryglami. Strzelanie następuje z zamka zamkniętego. Po wystrzeleniu z magazynka ostatniego naboju zespół ruchomy zatrzymuje się w tylnym położeniu. Zwolnienie zespołu ruchomego w przednie położenie możliwe jest jedynie poprzez nieznaczne odciągnięcie rączki zamkowej. Nieruchoma podczas strzelania rączka zamkowa znajduje się po prawej stronie komory zamkowej. Na rączce zamkowej znajduje się dźwignia, która umożliwia przeładowanie broni z pominięciem sprężyny powrotnej. Zastosowano mechanizm spustowy jedynie do ognia pojedynczego oraz mechanizm uderzeniowy z kurkiem zakrytym. Broń wyposażona jest w bezpiecznik nastawny unieruchamiający spust. Okno wyrzutowe łusek pełniące również rolę okna do ładowania magazynka z łódek znajduje się na górnej powierzchni komory zamkowej. Najbardziej popularna wersja karabinu Mondragona zasilana jest nabojem 7x57mm. Zasilanie odbywa się z wymiennego dwurzędowego magazynka pudełkowego z dwupozycyjnym wyprowadzeniem o pojemności 8 naboi. Podstawowy sposób ładowanie broni polegał jednak na wykorzystaniu łódki amunicyjnej. Karabiny wykorzystywane przez niemiecki lotnictwo strzelały nabojem 7x57mm oraz zasilane były z niemieckiego magazynka bębnowego o pojemności 30 naboi. Szwajcarskie siły powietrzne stosowały wersję strzelającą nabojem 7,5x55mm, zasilaną z dwurzędowego magazynka pudełkowego z dwupozycyjnym wyprowadzeniem o pojemności 12 naboi. Gniazdo magazynka znajduje się na dolnej powierzchni komory zamkowej. Zatrzask magazynka umieszczono na dolnej powierzchni komory zamkowej za gniazdem magazynka. Karabin wyposażony jest w stałą kolbę drewnianą z szyjką wyprofilowaną w chwyt pistoletowy. Kolba przechodzi w drewniane łoże. Nad lufą znajduje się drewniana nakładka. Pod lufą umieszczono zaczep do mocowania bagnetu nożowego. Bagnet nożowy do karabinu Mondragona pod względem kształtu przypomina niewielką saperkę. Zastosowano mechaniczne przyrządy celownicze składające się z umieszczonej na lufie muszki oraz umieszczonego na lufie celownika krzywkowego ze szczerbinką.
Mondragon jako rkm
W Meksyku skonstruowano wersję karabinu Mondragona na nabój 7x57mm, zasilaną z dwurzędowego magazynka pudełkowego z dwupozycyjnym wyprowadzeniem o pojemności 20 naboi. Wersja wyposażona była w mechanizm spustowy umożliwiający strzelanie ogniem pojedynczym i ciągłym. Broń pełniła rolę ręcznego karabinu maszynowego, wyprodukowano jedynie serię próbną. W Meksyku na podstawie karabinu Mondragona skonstruowano również ręczny karabin maszynowy na nabój 7x57mm, zasilany z magazynka bębnowego o pojemności 100 naboi. Broń posiadała mechanizm spustowy umożliwiający strzelanie ogniem pojedynczym i ciągłym. Ręczny karabin maszynowy zasilany z magazynka bębnowego o pojemności 100 naboi był produkowany seryjnie. Według niektórych opinii ręczne karabiny maszynowe skonstruowane na podstawie karabinu Mondragona charakteryzowały się niezbyt dobrą celnością podczas strzelania seriami.
Mondragon ogółem
Mondragon był pierwszym karabinem samopowtarzalnym który został wprowadzony do uzbrojenia. Była to broń bardzo nowatorska, biorąc pod uwagę że jeszcze podczas IIwś podstawową broń strzelecką większości armii stanowiły karabiny powtarzalne. Mondragon charakteryzował się jednak niską niezawodnością. Broni zarzucano niewielką odporność na zanieczyszczenia, nieprawidłowe działania przy dłuższym użytkowaniu bez czyszczenia oraz podatność na zacięcia podczas strzelania amunicją niskiej jakości. Według niektórych opinii karabin charakteryzował również niezbyt dobrą celnością. Co ciekawe problemy z karabinem Mondragona z dużym prawdopodobieństwem sprawiły niechęć niemieckiego urzędu uzbrojenia (Heereswaffenamt) do broni automatycznej działającej na zasadzie odprowadzania gazów prochowych przez boczny otwór w lufie. Z tego powodu niemieckie karabiny samopowtarzalne Gewehr 41(M) oraz Gewehr 41(W), skonstruowane podczas IIwś, działały na zasadzie odprowadzania gazów prochowych z wylotu lufy. Powrót do odprowadzania gazów prochowych przez boczny otwór w lufie nastąpił dopiero w karabinie samopowtarzalnym Gewehr 43, w którym zastosowano układ gazowy wzorowany na rozwiązaniu z radzieckiego SWT-40.
wersja
Karabin samopowtarzalny wprowadzony
do uzbrojenia w 1908r
nabój
7x57mm
prędkość początkowa pocisku
710m/s
długość lufy
577mm
długość
1105mm
masa
4,18kg bez magazynka
magazynek
dwurzędowy magazynek pudełkowy na 8
naboi, magazynek bębnowy na 30 naboi