Thompson
Thompson to potoczna nazwa amerykańskich pistoletów maszynowych należących do rodziny broni skonstruowanej w firmie Auto-Ordnance Corporation. Jednym z założycieli firmy był generał John Taliaferro Thompson, firma została założona w 1916r. Pierwszą bronią skonstruowaną w Auto-Ordnance Corporation był prototypowy karabin automatyczny Auto Rifle Model 1 skonstruowany przez Oscara V. Payne, Theodora H. Eickoffa oraz Georga E. Golla. Karabin działał na zasadzie odrzutu zamka półswobodnego w którym wykorzystano prawo adhezji metali odkryte przez Johna N. Blisha. Według prawa adhezji metali odpowiednio dobrane metale mają pod dużym obciążeniem przywierać do siebie z siłą większą od siły tarcia, natomiast wspomniana siła ma zanikać po zmniejszeniu obciążenia. Auto Rifle Model 1 zasilany był amerykańskim nabojem karabinowym 7,62x63mm, broń uległa uszkodzeniu ze względu na odpalenie naboju przy niezamkniętym zamku. Jednocześnie badania wykazały że zamek półswobodny z zastosowanym prawem adhezji metali działa poprawnie jedynie z nabojem pistoletowym 11,43x23mm, dlatego też Thompson zlecił skonstruowanie do naboju 11,43x23mm pistoletu maszynowego działającego na zasadzie odrzutu zamka półswobodnego z wykorzystanym prawem adhezji metali. Theodor Eickoff zlecił opracowanie nowej konstrukcji Oscarowi Payne, pierwszy prototyp znany jako Persuader skonstruowany został w 1917r. Persuader zasilany był z taśmy amunicyjnej, jednak broń charakteryzowała się małą niezawodnością, dlatego też na jej podstawie skonstruowano prototypowy pistolet maszynowy Annhilator I zasilany z dwurzędowego magazynka pudełkowego z dwurzędowym wyprowadzeniem. Następne prototypy oznaczone jako Annhilator II oraz Annhilator III mogły być zasilane z dwurzędowego magazynka pudełkowego z dwurzędowym wyprowadzeniem o pojemności 20 naboi (magazynek XX), magazynka bębnowego na 50 naboi (magazynek L) oraz magazynka bębnowego o pojemności 100 naboi (magazynek C). Dzisiaj wiadomo że prawo adhezji metali nie miało znaczenia i że wspomniane pistolety maszynowe działały poprawnie nie ze względu na prawo odkryte przez Johna Blisha, a ze względu na odpowiednio dużą masę zamka. Na podstawie Annhlilatora III powstał prototypowy pistolet maszynowy M1919.
M1919
M1919 (Thompson Submachine Gun Caliber 45 Model of 1919) działał na zasadzie odrzutu zamka półswobodnego oraz strzelał z zamka otwartego, zastosowano element o kształcie litery H oraz prawo adhezji metali. Na górnej powierzchni komory zamkowej znajdowała się ruchoma podczas strzelania rączka zamkowa. Pistolet posiadał mechanizm uderzeniowy z iglicą stałą osadzoną na zamku. M1919 zasilany był nabojem 11,43x23mm. Pierwsza wersja broni mogła być zasilana z dwurzędowego magazynka pudełkowego z dwurzędowym wyprowadzeniem oraz przy wykorzystaniu taśmy amunicyjnej. Kolejne wersje broni zostały pozbawione możliwości zasilania z taśmy amunicyjnej, dodano jednak możliwość zasilania z magazynków bębnowych o pojemności 50 (magazynek L) oraz 100 naboi (magazynek C). W kolejnych wersjach pistoletu maszynowego M1919 dodano również poduszki olejowe smarujące zamek podczas jego ruchu. Przedni i tylny chwyt pistoletowy wykonano z drewna, nie zastosowano natomiast kolby oraz przyrządów celowniczych. Na podstawie M1919 skonstruowano produkowany seryjnie pistolet maszynowy M1921.
M1921
M1921 z magazynkiem bębnowym o pojemności 100 naboi
M1921 (Thompson Submachine Gun Model of 1921) działa na zasadzie odrzutu zamka półswobodnego z zastosowanym prawem adhezji metali oraz strzela z zamka otwartego. Ruch zamka w tylne położenie powoduje ruch do góry wykonanego z brązu elementu o kształcie litery H, element ten często nazywany jest ryglem, jednak w mojej opinii nie jest to poprawne biorąc pod uwagę że broń działająca na zasadzie odrzutu zamka półswobodnego strzela z zamka niezaryglowanego. Co ciekawe pistolet maszynowy Thompson działa poprawnie bez elementu o kształcie litery H, strzelając jedynie z większą szybkostrzelnością teoretyczną. Broń wyposażona jest w poduszki olejowe smarujące zamek podczas jego ruchu. Ruchoma podczas strzelania rączka zamkowa znajduje się na górnej powierzchni komory zamkowej, wewnątrz rączki zamkowej umieszczono wycięcie na linię celowania. Zastosowano mechanizm uderzeniowy z dźwignią kurkową której obrót powoduje wysunięcie się iglicy z czółka zamka oraz mechanizm spustowy umożliwiający strzelanie ogniem pojedynczym i ciągłym. Po lewej stronie komory zamkowej nad chwytem pistoletowym znajduje się skrzydełko bezpiecznika które obrócone do tyłu powoduje zabezpieczenie broni, natomiast obrócone do przodu odbezpieczenie. Pistolet można zabezpieczyć niezależnie od tego czy zamek znajduje się w przednim czy tylnym położeniu. Przed bezpiecznikiem umieszczono przełącznik rodzaju ognia, skrzydełko przełącznika obrócone do tyłu umożliwia strzelanie ogniem pojedynczym, natomiast obrócone do przodu strzelanie ogniem ciągłym. Broń zasilana jest nabojem pistoletowym 11,43x23mm. Zasilanie może odbywać się z wtykanego pionowo dwurzędowego magazynka pudełkowego z dwurzędowym wyprowadzeniem o pojemności 20 naboi (magazynek XX) oraz wsuwanych poziomo magazynków bębnowych na 50 (magazynek L) oraz 100 naboi (magazynek C). Broń może być również zasilana z dwurzędowego magazynka pudełkowego z dwurzędowym wyprowadzeniem o pojemności 30 naboi (magazynek XXX) od pistoletu maszynowego M1. Włożenie do gniazda magazynka bębnowego możliwe jest jedynie wtedy kiedy zamek znajduje się w tylnym położeniu. Broń nie posiada zatrzasku zatrzymującego zamek w tylnym położeniu po wystrzeleniu z magazynka ostatniego naboju. Gniazdo magazynka umieszczono pod komorą zamkową pomiędzy tylnym a przednim chwytem pistoletowym. Po lewej stronie komory zamkowej nad kabłąkiem spustu znajduje się dźwignia zatrzasku magazynka, obrót dźwigni w górę umożliwia wyjęcie magazynka z gniazda. M1921 wyposażony jest w poprzecznie żebrowaną lufę zakończoną kompensatorem Cuttsa lub pozbawioną tego elementu. Rozkładanie częściowe następuje poprzez odłączenie komory spustowej, pod tylną częścią komory spustowej znajduje się zaczep do mocowania odłączanej kolby. Przedni i tylny chwyt pistoletowy oraz odłączaną kolbę wykonano z drewna. Zastosowano przyrządy celownicze składające się z umieszczonej na lufie lub kompensatorze Cuttsa muszki oraz celownika ramkowego Lymana umieszczonego na górnej powierzchni komory zamkowej. Po rozłożeniu celownika Lymana strzelec może korzystać z regulowanego w pionie i poziomie przeziernika, natomiast po złożeniu ze szczerbinki.
M1923 Military Model
M1923 Military Model to prototypowa wersja zasilana dość silnym nabojem 11,43x25mm. Pocisk wystrzelony z M1923 osiągał prędkość początkową 442m/s oraz energię kinetyczną 1582J, dlatego też 11,43x25mm można uznać za nabój pośredni, natomiast Thompson M1923 może zostać uznany za karabinek automatyczny. M1923 działał na zasadzie odrzutu zamka półswobodnego oraz strzelał z zamka otwartego, wykorzystano element o kształcie litery H i prawo adhezji metali. Broń posiadała poduszki olejowe smarujące zamek podczas jego ruchu. Ruchoma podczas strzelania rączka zamkowa umieszczona była na górnej powierzchni komory zamkowej. Zastosowano mechanizm uderzeniowy z dźwignią kurkową oraz mechanizm spustowy umożliwiający strzelanie ogniem pojedynczym i ciągłym. M1923 mógł być zasilany z magazynków pudełkowych na 18 (magazynek XVIII) i 20 naboi (magazynek XX) oraz magazynków bębnowych na 50 (magazynek L) i 100 naboi (magazynek C). Broń wyposażona była w poprzecznie żebrowaną lufę. Zastosowano drewniane łoże, drewniany chwyt pistoletowy oraz drewnianą kolbę odłączaną. Pod lufą znajdował się zaczep do mocowania bagnetu siecznego i dwójnogu. Wyprodukowano jedynie 2 egzemplarze Thompsona M1923.
M1927 Anti Bandit Gun
1927 Anti Bandit Gun to wersja samopowtarzalna przeznaczona dla policji oraz użytkowników cywilnych. M1927 działał na zasadzie odrzutu zamka półswobodnego oraz strzelał z zamka otwartego, zastosowano element o kształcie litery H i prawo adhezji metali. Konstrukcja wyposażona była w poduszki olejowe smarujące zamek podczas jego ruchu. Ruchoma podczas strzelania rączka zamkowa znajdowała się na górnej powierzchni komory zamkowej. Zastosowano mechanizm uderzeniowy z dźwignią kurkową oraz mechanizm spustowy umożliwiający strzelanie jedynie ogniem pojedynczym. Broń zasilana była nabojem 11,43x23mm. Wszystkie egzemplarze M1927 dostarczano z magazynkiem pudełkowym o pojemności 20 naboi (magazynek XX), jednak istniała możliwość dokupienia magazynka bębnowego na 50 (magazynek L) lub 100 naboi (magazynek C). Zasilanie mogło również odbywać się z dwurzędowego magazynka pudełkowego o pojemności 30 naboi (magazynek XXX) od pistoletu maszynowego M1. Broń wyposażona była w poprzecznie żebrowaną lufę. Zastosowano drewniany przedni i tylny chwyt pistoletowy oraz odłączaną kolbę drewnianą przymocowaną do zaczepu umieszczonego pod tylną częścią komory spustowej. Wersja M1927A charakteryzowała się wykończeniem podstawowym, natomiast M1927S wykończeniem specjalnym. Egzemplarze wyposażone standardowo w magazynek bębnowy o pojemności 50 naboi posiadały dodatkowo literę "D" w oznaczeniu (od Drum), natomiast egzemplarze wyposażone w lufę z kompensatorem Cuttsa posiadały w oznaczeniu dodatkowo literę "C". Tak więc broń charakteryzująca się wykończeniem specjalnym oraz kompensatorem Cuttsa, wyposażona standardowo w magazynek bębnowy na 50 naboi, posiadała oznaczenie M1927SDC.
M1928
Thompson M1928A1
1928 to wersja skonstruowana dla amerykańskiej marynarki wojennej. Broń działa na zasadzie odrzutu zamka półswobodnego oraz strzela z zamka otwartego, zastosowano element o kształcie litery H i prawo adhezji metali. Pistolet posiada poduszki olejowe smarujące zamek podczas jego ruchu. Ruchoma podczas strzelania rączka zamkowa znajduje się na górnej powierzchni komory zamkowej. Zastosowano mechanizm uderzeniowy z dźwignią kurkową oraz mechanizm uderzeniowy umożliwiający strzelanie ogniem pojedynczym i ciągłym. M1928 zasilany jest nabojem 11,43x23mm. Zasilanie odbywa się z dwurzędowego magazynka pudełkowego XX o pojemności 20 naboi, magazynka bębnowego L na 50 naboi oraz magazynka bębnowego C o pojemności 100 naboi. Broń może być również zasilana z dwurzędowego magazynka pudełkowego XXX o pojemności 30 naboi od pistoletu maszynowego M1. Zastosowano poprzecznie żebrowaną lufę. Pistolet maszynowy M1928 w porównaniu do M1921 charakteryzuje się mniejszą szybkostrzelnością teoretyczną którą uzyskano stosując cięższą rączkę zamkową. M1928 wyposażony był w drewniane łoże lub drewniany przedni chwyt pistoletowy oraz drewnianą kolbę odłączaną przymocowaną do zaczepu umieszczonego pod tylną częścią komory spustowej. Wersja M1928A charakteryzowała się wykończeniem podstawowym, natomiast M1928S wykończeniem specjalnym. Pistolety maszynowe M1928AC oraz M1928SC wyposażone były dodatkowo w lufę zakończoną kompensatorem Cuttsa. Zastosowano przyrządy celownicze składające się z umieszczonej na lufie lub kompensatorze Cuttsa muszki oraz celownika ramkowego Lymana z przeziernikiem i szczerbinką umieszczonego na górnej powierzchni komory zamkowej. Na podstawie pistoletu maszynowego M1928 skonstruowano odmianę M1928A1 charakteryzującą się większą masą zamka, jeszcze mniejszą szybkostrzelnością teoretyczną oraz drewnianym łożem. Ogółem wyprodukowano 562 511 Thompsonów M1928A1.
M1
M1 to odmiana wprowadzona do uzbrojenia 1 kwietnia 1942r. Broń działa na zasadzie odrzutu zamka swobodnego oraz strzela z zamka otwartego, nie wykorzystano elementu o kształcie litery H i prawa adhezji metali. Nie zastosowano również poduszek olejowych. Ruchoma podczas strzelania rączka zamkowa znajduje po prawej stronie komory zamkowej. Zastosowanie zamka swobodnego spowodowało wzrost szybkostrzelności teoretycznej w porównaniu do Thompsona M1928A1. Broń posiada mechanizm uderzeniowy z dźwignią kurkową oraz mechanizm spustowy umożliwiający strzelanie ogniem pojedynczym i ciągłym. Pistolet zasilany jest nabojem 11,43x23mm. Zasilanie odbywa się z dwurzędowych magazynków pudełkowych z dwurzędowym wyprowadzeniem o pojemności 20 (magazynek XX) oraz 30 naboi (magazynek XXX), magazynek na 30 naboi pasuje również do starszych odmian pistoletu maszynowego Thompson. M1 nie może być jednak zasilany z magazynków bębnowych na 50 (magazynek C) oraz 100 naboi (magazynek L). Pistolet wyposażony jest w lufę pozbawioną żebrowania. Broń posiada drewniane łoże, drewniany chwyt pistoletowy oraz drewnianą kolbę stałą przymocowaną do komory spustowej. Zastosowano stałe mechaniczne przyrządy celownicze składające się z umieszczonej na lufie muszki oraz uproszczonego celownika z przeziernikiem i szczerbinką umieszczonego na górnej powierzchni komory zamkowej. Na podstawie pistoletu maszynowego M1 skonstruowano odmianę M1A1 wyposażoną w mechanizm uderzeniowy z iglicą stałą osadzoną na zamku. Ogółem wyprodukowano 285 480 Thompsonów M1 oraz 539 143 Thompsonów M1A1.
Thompson BSA
Thompson BSA to odmiana pistoletu maszynowego Thompson skonstruowana w brytyjskiej firmie Birmingham Small Arms dla armii belgijskiej. Thompson BSA zasilany był nabojem 9x19mm Parabellum, zasilanie odbywało się z dwurzędowego magazynka łukowego z dwurzędowym wyprowadzeniem. Zastosowano lufę pozbawioną żebrowania. Broń posiadała stałą kolbę drewnianą z szyjką wyprofilowaną w chwyt pistoletowy oraz drewniane łoże. Pistolet miał być produkowany w firmie Fabrique Nationale, jednak armia belgijska nie wprowadziła Thompsona BSA do uzbrojenia, dlatego też produkcji seryjnej nie rozpoczęto. W firmie Birmingham Small Arms skonstruowano również prototypowe odmiany broni zasilane nabojami 7,63x25mm, 7,65x22mm Parabellum, 9x23mm oraz 9x25mm.
Magazynki
Magazynki bębnowe L na 50 naboi oraz C o pojemności 100 naboi charakteryzują się dużą pojemnością, jednak są również ciężkie, zawodne oraz trudne do załadowania. Aby załadowawać magazynek bębnowy należy odłączyć przednią pokrywę bębna, włożyć naboje do magazynka oraz ręcznie nakręcić jego sprężynę. Magazynki bębnowe wsuwane są poziomo do gniazda magazynka, na tylnej ściance magazynków bębnowych znajduje się poziomy występ który wchodzi w wycięcia umieszczone na tylnej ściance gniazda magazynka po lewej i prawej stronie komory zamkowej. Magazynek bębnowy można włożyć do gniazda jedynie jeśli zamek znajduje się w tylnym położeniu. Magazynek bębnowy L na 50 naboi zyskał sporą popularność, natomiast magazynek bębnowy C o pojemności 100 naboi nie był często stosowany ze względu na bardzo dużą masę. Wtykane pionowo do gniazda magazynka dwurzędowe magazynki pudełkowe XX o pojemności 20 naboi oraz XXX o pojemności 30 naboi są dość lekkie, niezawodne oraz łatwe do załadowania. Na tylnej ściance magazynków pudełkowych znajduje się występ o kształcie litery T który wchodzi w pionowe wycięcie na tylnej ściance gniazda magazynka. Magazynek pudełkowy można włożyć do gniazda niezależnie od tego czy zamek znajduje się w przednim czy tylnym położeniu.
Thompson w Polsce
Na początku lat 20-tych polska Policja Państwowa zakupiła 50 pistoletów maszynowych Thompson M1921, natomiast w 1931r zakupiono 30 egzemplarzy Thompsona M1928 wyposażonego w kompensator Cuttsa. Ze wspomnianych 30 egzemplarzy Thompsona M1928, 16 znalazło się w Korpusie Ochrony Pogranicza, natomiast 14 w Policji Państwowej. W 1926r Policja Państwowa wydała "Instrukcję obsługi pistoletu maszynowego Thompson Model 1921/3". Pistolety maszynowe wykorzystywane były w Policji Państwowej jako uzbrojenie jednego policjanta w sekcji liczącej 4 osoby. Podczas IIwś nieliczne Thompsony M1928 najprawdopodobniej były wykorzystywane przez polskie oddziały partyzanckie. Obecnie jeden z 50 Thompsonów M1921 zakupionych przez Policję Państwową znajduje się w Centralnym Laboratorium Kryminalistycznym.
Thompson ogółem
Thompson charakteryzował się nowoczesnym układem konstrukcyjnym, dobrą ergonomią oraz dużą żywotnością, jednak był bronią ciężką, nieporęczną, skomplikowaną oraz drogą w produkcji ze względu na wykorzystanie wielu elementów wykonanych metodą frezowania. Broń zasilana była nabojem 11,43x23mm, dlatego też amunicja do Thompsona charakteryzowała się dużą masą. Następcą Thompsona w armii amerykańskiej był pistolet maszynowy M3 "Grease Gun" wykonany w dużej mierze przy wykorzystaniu znacznie tańszej metody tłoczenia. Ogółem podczas IIwś wyprodukowano około 1 750 000 pistoletów maszynowych Thompson.
wersja
M1921
M1927
M1928
M1
nabój
.45 ACP
.45 ACP
.45 ACP
.45 ACP
długość lufy
267mm
267mm
267mm
267mm
długość
830mm
808mm
852mm
811mm
masa
4,9kg bez magazynka

5,47kg z pełnym magazynkiem na
20 naboi

5,63kg z pełnym magazynkiem na
30 naboi

7,17kg z pełnym magazynkiem na
50 naboi

8,76kg z pełnym magazynkiem na
100 naboi
4,9kg bez magazynka

5,47kg z pełnym magazynkiem na
20 naboi

5,63kg z pełnym magazynkiem na
30 naboi

7,17kg z pełnym magazynkiem na
50 naboi

8,76kg z pełnym magazynkiem na
100 naboi
4,9kg bez magazynka

5,47kg z pełnym magazynkiem na
20 naboi

5,63kg z pełnym magazynkiem na
30 naboi

7,17kg z pełnym magazynkiem na
50 naboi

8,76kg z pełnym magazynkiem na
100 naboi
4,7kg bez magazynka

5,27kg z pełnym magazynkiem na
20 naboi

5,43kg z pełnym magazynkiem na
30 naboi
magazynki
dwurzędowe pudełkowe na 20 i 30
naboi, bębnowe na 50 i 100 naboi
dwurzędowe pudełkowe na 20 i 30
naboi, bębnowe na 50 i 100 naboi
dwurzędowe pudełkowe na 20 i 30
naboi, bębnowe na 50 i 100 naboi
dwurzędowe pudełkowe na 20 i 30
naboi
tryby ognia
pojedynczy i ciągły
tylko ogień pojedynczy
pojedynczy i ciągły
pojedynczy i ciągły
szybkostrzelność teoretyczna
900 strzałów na minutę
tylko ogień pojedynczy
700 strzałów na minutę
700 strzałów na minutę